Азярбайъан Республикасы Мядяниййят вя

Туризм Назирлийи

М.Ф.Ахундов адына Азярбайъан

Милли Китабханасы

Икирягямли мцяллиф ишаряси

cядвяlləri

БАКЫ – 2006

Ихтисас редактору: К.М. Тащиров

Тяртиб едяни: Э.Иsmayılqızı (Baxşəliyeva)

Няшриййат редактору: Т. Аьамирова

Редактору: С. Исайева

Компцтер тяртибаты

вя дизайн: D.Hacıyeva

Икирягямли мцяллиф ишаряси ъядвяли/ М.Ф.Ахундов ад. Азярбайъан Милли Китабханасы; тярт. ед. Э.И. Исмайылова.- Бакы, 2005.- 20 с.

Ó М.Ф. Ахундов ад. Милли Китабхана, 2006

İKIRƏQƏMLI MÜƏLLIF IŞARƏSI

CƏDVƏLLƏRI HAQQINDA MƏLUMAT

VƏ ONDAN ISTIFADƏ QAYDALARI

Əlifba dəyişikliyi cəmiyyətин həyatına müxtəlif cəhətlərdən təsir edən mühüm bir hadisədir. Bu dəyişiklik müxtəlif məzmunlu ədəbiyyatın yenidən çap edilməsini zərurətə çevirir.

“Latın qrafikalı Azərbaycan əlifbasının bərpası haqqında” Azərbaycan Respublikasıнын Гanunu 25 dekabr 1991-ci ildə qəbul edilmişdir. Bu Qanun qəbul edildiyi vaxtdan etibarən kitabxanaларыmız latın əlifbası иля nəşr edilmiş çap məhsulları almаьа башламышлар.

2001-ci ilə kimi китабханалар ədəbiyyatы təsnifləşdirərkən кiril əlifbası ilə tərtib olunmuş “İkirəqəmli müəllif işarəsi cədvəlləri”ndən istifadə edirdi. Лакин Азярбайъан Республикасы Президентинин сярянъамларына уйьун олараг latın əlifbası ilə nəşr olunan ədəbiyyatın artması kitabxanalarda ikirəqəmli cədvəlin latın qrafikasına uyğun şəkildə tərtib edilməsinə təlabat yaratdı. Мящз бу сябябдян щəmin ildə М.Ф.Ахундов адына Милли Китабхана тяряфиндян latın qrafikalı əlifba əsasında yeni cədvəl tərtib ediлди və bu vəsait bir çox kitabxanalara paylandı. Лакин cədvəldə bir sıra nöqsanlar aşkar edildiyinə görə onun yenidən işlənilməsinə ehtiyac yarandı və o yenidən tərtib edildi. Bütün nöqsanlar nəzərə alınaraq, yeni tərtibatla nəşr edilən vəsait məqsədəuyğun hesab edilir.

Müasir kitabxanaların qarşısında duran ən mühüm vəzifə informasiyanı vaxtlı-vaxtında oxucuya çatdırmaqdır. İnformasiya daşıyıcısı olan ədəbiyyatın oxucuya tez çatdırılması üçün onun fondda əlverişli qaydada düzülməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Məlum olduğu kimi, kitabxana fondlarının yerləşdiril-məsində sistemli əlifba düzülüşündən istifadə olunur. Kitablar mövcud təsnifat cədvəllərinə uyğun olaraq, şöbələr üzrə əlifba sırası ilə düzülür. Ədəbiyyatı əlifba sırası ilə düzərkən yaranan çətinliyi aradan qaldırmaq məqsədi ilə müəllif işarəsindən istifadə edilir.

Müəllif işarəsi nədir? Müəllif işarəsi - əsərin müəllifinin, yaxud kitab sərlövhə ilə verilibsə, sərlövhənin birinci sözünün ilk hecasına görə təyin edilən rəqəmdir. Kitablar təsnifləşdirilərkən indekslə yanaşı, müəllif işarəsi də alırlar. Cədvəldə sağ və sol sütunda hərflər, ortada isə rəqəmlər yazılır.

Bu rəqəmlər hər iki tərəfdə yerləşən hərflərə aid olur. Məs.:

A 11B

Aa 12Ba

Ab 13Bab

Abd 14Bac

Əgər biz Abbasov və Babayev sözlərinə müəllif işarəsi veririksə, onda cədvəli nəzərdən keçiririk və yazırıq: A 13. Bab hecası da onun qarşısında olduğu üçün yazırıq: B 13.

Cədvəldən istifadə edərkən aşağıdakı qaydaları bilmək lazımdır:

1. İki və üç müəllifli kitablara müəllif işarəsi verərkən birinci, müəllifin soyadı əsas götürülür.

2. Kollektiv müəllifli kitablara müəllif işarəsi sərlövhəyə görə verilir.

3. Kitabın sərlövhəsi rəqəmlərlə başlayarsa, işarə birinci rəqəmin sözlə yazıldığı hərflərə görə verilir.

Məs.: 21 Azər – İ 96

4. Aşağıdakı hərflərlə başlayan sözlərə müəllif işarəsi verərkən həmin hərflərdən sonra tire (-) işarəsi qoyulur:

X, O, Ö.

5. Müəllif işarəsi verərkən, əgər sözün birinci hecası cədvəldə yoxdursa, müəllif işarəsi ondan əvvəlki hecaya görə təyin edilir. Məs.: Cədvəldə “hon” hecası verilməyibsə, onda müəllif işarəsi özündən əvvəlki “hom” hecasının işarəsini alır.

6. Müəllif işarəsi kitabların titul səhifələrinin yuxarı sağ küncündə, kataloq kartoçkalarının isə yuxarı sol küncündə yazılır. Məs.:

T3 (2A) - kitabın indeksi

İ81 - müəllif işarəsi.

7. Müəllif işarəsi verərkən Şeyx, Hacı, Məşədi, Kərbəlayi, Molla, Seyid və s. titullar nəzərə alınmır.

8. Müxtəlif şöbələrdə müxtəlif soyadlar, yaxud kitab adları üçün eyni müəllif işarəsi qoymaq mümkündür. Bu cür kitablar eyni müəllif işarəsi alsa da, şöbələrinə görə bir-birinə qarışmır. Məs.:

B3 (fizika)

M52

Ш6 (bədii ədəbiyyat)

M52

9. Müəllifin əsərləri kataloqda əks etdirilərkən, rəfdə düzülərkən “əsərləri”, “seçilmiş əsərləri”, sonra ayrı-ayrı əsərləri əlifba qaydası ilə düzülür.

10. Kitabın indeksi və müəllif işarəsi titul səhifəsində yazıldıqdan sonra, həmin şifrə kitabın yarlığına da yazılmalıdır.

11. Əlifba kataloqunda kartoçka düzərkən ancaq müəllif işarəsinə deyil, kartoçkalarda yazılan birinci sözün əlifba düzülüşünə də baxmaq lazımdır. Məs.:

Səbir 40

Səbət 40

Səbəb 40

Bu sözlərin müəllif işarəsi eynidir. Lakin əgər biz bu sözləri yuxarıdakı qaydada düzsək səhv edərik. İ hərfi Ə hərfindən sonra yerləşdiyi üçün düzgün düzülüş qaydası aşağıdakı kimi olmalıdır:

S 40 Səbəb

S 40 Səbət

S 40 Səbir

Ədəbiyyatın təsnifləşdirilməsi ilə məşğul olan hər bir kitabxanaçı əlifba sırasını bilməlidir.

Latin qrafikali azərbaycan əlifbasinin düzülüşü

A, B, C, Ç, D, E, Ə, F, G, Ğ, H, X, I, İ, J, K, Q, L, M, N, O, Ö, P, R, S, Ş, T, U, Ü, V, Y, Z.

A – B

Əlifba

düzülüşü

A	A	11	B	Aqa	44	Belo	Ans	77	Bor
B	Aa	12	Ba	Aqi	45	Bem	Anş	78	Bos
C	Ab	13	Bab	Aqs	46	Ben	Ant	79	Boş
Ç	Abd	14	Bac	Aqş	47	Ber	Anu	80	Bot
D	Abe	15	Bad	Aqt	48	Berq	Ap	81	Boy
E	Abi	16	Bağ	Aqu	49	Berm	Apa	82	Bö
Ə	Abr	17	Bah	Al	50	Bern	Api	83	Bök
F	Abs	18	Bax	Ala	51	Bes	Apr	84	Br
G	Abş	19	Baj	Ald	52	Besi	Apu	85	Bro
Ğ	Abt	20	Bak	Ale	53	Beş	Ar	86	Bru
H	Abu	21	Baq	Alə	54	Bet	Ard	87	Bu
X	Ac	22	Bal	Alh	55	Bez	Arx	88	Bub
I	Aca	23	Balo	Alx	56	Bə	Arq	89	Buc
İ	Acı	24	Ban	Ali	57	Bəd	Arm	90	Bux
J	Aci	25	Bar	Alm	58	Bəh	Arn	91	Buq
K	Aç	26	Bari	Alo	59	Bəx	Arp	92	Bur
Q	Açı	27	Bas	Alp	60	Bək	As	93	But
L	Ad	28	Baş	Alr	61	Bi	Aş	94	Buz
M	Ada	29	Bat	Als	62	Bic	At	95	Bü
N	Adə	30	Bav	Alş	63	Biç	Au	96	Bük
O	Adi	31	Bay	Alt	64	Bik	Av	97	Bün
Ö	Af	32	Bayr	Alu	65	Bil	Ay	98	Bür
P	Afə	33	Baz	Am	66	Bin	Az	99	Büz
R	Ag	34	Be	Ama	67	Bis
S	Ağ	35	Bec	An	68	Biş
Ş	Ah	36	Beç	Ana	69	Biz
T	Ax	37	Bed	Anar	70	Bl
U	Aj	38	Beh	And	71	Bo
Ü	Ak	39	Bex	Ani	72	Bod
V	Aka	40	Bek	Ank	73	Boq
Y	Aki	41	Beq	Ann	74	Bol
Z	Ako	42	Bel	Ano	75	Bom
	Aq	43	Belə	Anr	76	Bon

C – Ç

Əlifba

düzülüşü

A	C	11	Ç	Cev	44	Çey	Cil	77	Çr
B	Ca	12	Ça	Cey	45	Çez	Cim	78	Çt
C	Cab	13	Çab	Cez	46	Çə	Cin	79	Çu
Ç	Cad	14	Çad	Cə	47	Çək	Cir	80	Çub
D	Caf	15	Çağ	Cəb	48	Çəl	Cis	81	Çux
E	Cah	16	Çah	Cad	49	Çəp	Ciş	82	Çuk
Ə	Cax	17	Çax	Cəf	50	Çər	Cit	83	Çuq
F	Cak	18	Çak	Cəh	51	Çı	Civ	84	Çul
G	Caq	19	Çaq	Cəx	52	Çi	Ciy	85	Çum
Ğ	Cal	20	Çal	Cək	53	Çiç	Ciz	86	Çun
H	Cam	21	Çam	Cəq	54	Çig	Co	87	Çup
X	Can	22	Çan	Cəl	55	Çığ	Cö	88	Çur
I	Car	23	Çap	Cəlb	56	Çil	Cu	89	Çus
İ	Cas	24	Çar	Cəli	57	Çim	Cü	90	Çut
J	Caş	25	Ças	Cəm	58	Çin	Cüc	91	Çuv
K	Cat	26	Çaş	Cən	59	Çir	Cül	92	Çuy
Q	Cav	27	Çat	Cər	60	Çira	Cüm	93	Çü
L	Cay	28	Çav	Cəs	61	Çiri	Cür	94	Çüf
M	Caz	29	Çay	Cəş	62	Çis	Cüs	95	Çüx
N	Ce	30	Çe	Cət	63	Çist	Cüt	96	Çüq
O	Ced	31	Çeç	Cəv	64	Çit	Cüv	97	Çür
Ö	Cef	32	Çed	Cəvi	65	Çiy	Cüy	98	Çüt
P	Ceh	33	Çeh	Cəy	66	Çiz	Cüz	99	Çüy
R	Cex	34	Çex	Cəz	67	Ço
S	Cek	35	Çek	Cı	68	Çox
Ş	Ceq	36	Çem	Ci	69	Çor
T	Cel	37	Çen	Cib	70	Çö
U	Cem	38	Çep	Cid	71	Çöh
Ü	Cen	39	Çer	Cif	72	Çöl
V	Cer	40	Çes	Cih	73	Çöm
Y	Ces	41	Çeş	Cix	74	Çön
Z	Ceş	42	Çet	Cik	75	Çöp
	Cet	43	Çev	Ciq	76	Çör

D – E

Əlifba

düzülüşü

A	D	11	E	Dəh	44	Elç	Dor	77	Ert
B	Da	12	Ea	Dəx	45	Eld	Dos	78	Eru
C	Dad	13	Eb	Dəl	46	Elə	Doş	79	Erz
Ç	Dah	14	Ed	Dəm	47	Eli	Dov	80	Es
D	Dal	15	Ede	Dən	48	Elo	Doy	81	Esf
E	Dam	16	Edə	Dər	49	Els	Doz	82	Esk
Ə	Dan	17	Edi	Dəy	50	Elt	Dö	83	Esq
F	Dap	18	Edl	Dəz	51	Elu	Dr	84	Esl
G	Dar	19	Edm	Dı	52	Ely	Dru	85	Esm
Ğ	Das	20	Edo	Di	53	Elz	Du	86	Eş
H	Daş	21	Edr	Dib	54	Em	Dub	87	Eşq
X	Dat	22	Eds	Did	55	Eme	Dux	88	Et
I	Dav	23	Edu	Dif	56	Emi	Dul	89	Eti
İ	Day	24	Ef	Dik	57	Emo	Dum	90	Etn
J	Daz	25	Eg	Dil	58	Emr	Dun	91	Eto
K	De	26	Eh	Dim	59	Ems	Dup	92	Etu
Q	Deh	27	Ex	Din	60	Emt	Dur	93	Ev
L	Dek	28	Ej	Dir	61	En	Dus	94	Evl
M	Del	29	Ek	Diş	62	Eng	Duş	95	Evr
N	Dem	30	Eko	Div	63	Enl	Duz	96	Ey
O	Den	31	Eq	Diy	64	Ens	Dü	97	Eye
Ö	Dep	32	Eql	Diz	65	Ent	Düş	98	Eyn
P	Der	33	Eqo	Dm	66	Ep	Düz	99	Ez
R	Des	34	Eqö	Dn	67	Epi
S	Deş	35	Eqs	Do	68	Epo
Ş	Det	36	Eqş	Dob	69	Ept
T	Dev	37	Eqt	Doğ	70	Er
U	Dey	38	Equ	Dok	71	Erd
Ü	Də	39	Eqü	Doq	72	Erg
V	Dəb	40	Eqv	Dol	73	Erl
Y	Dəc	41	Eqz	Dom	74	Erm
Z	Dəd	42	El	Don	75	Ern
	Dəf	43	Elb	Dop	76	Ers

Ə – F

Əlifba

düzülüşü

A	Ə	11	F	Ələh	44	Fez	Ən	77	Fos
B	Əa	12	Fa	Ələj	45	Fə	Əng	78	Foy
C	Əb	13	Fab	Ələk	46	Fəb	Əni	79	Foz
Ç	Əba	14	Fac	Ələs	47	Fəx	Ənl	80	Fr
D	Əbc	15	Fad	Ələş	48	Fəq	Ənv	81	Fra
E	Əbd	16	Fax	Ələt	49	Fəl	Ənz	82	Fre
Ə	Əbdü	17	Fak	Ələz	50	Fəm	Ər	83	Fri
F	Əbdül	18	Faq	Əli	51	Fən	Ərd	84	Fro
G	Əbdür	19	Fal	Əlib	52	Fər	Ərk	85	Fru
Ğ	Əbdüs	20	Fam	Əlic	53	Fəs	Ərm	86	Frü
H	Əbə	21	Fan	Əlid	54	Fət	Ərs	87	Fu
X	Əbi	22	Far	Əlif	55	Fəv	Ərş	88	Fux
I	Əbl	23	Fas	Əlih	56	Fəz	Ərz	89	Fur
İ	Əbr	24	Faş	Əlik	57	Fi	Əs	90	Fus
J	Əbu	25	Fat	Əlil	58	Fib	Əsə	91	Fuz
K	Əbü	26	Fav	Əlim	59	Fic	Əsg	92	Fü
Q	Əc	27	Faz	Əlin	60	Fid	Əsi	93	Füb
L	Əcə	28	Fazi	Əlir	61	Fig	Əsk	94	Füc
M	Əci	29	Fe	Əlis	62	Fik	Əş	95	Füd
N	Əcr	30	Fed	Əliş	63	Fil	Ət	96	Für
O	Əç	31	Fedo	Əliv	64	File	Əv	97	Füs
Ö	Əd	32	Fel	Əliy	65	Filo	Əy	98	Füy
P	Əda	33	Fem	Əliz	66	Fim	Əz	99	Füz
R	Əf	34	Femi	Əlo	67	Fin
S	Əg	35	Fen	Əlu	68	Finl
Ş	Əh	36	Feno	Əlv	69	Fir
T	Əx	37	Feo	Əm	70	Fis
U	Əj	38	Fer	Əmə	71	Fiş
Ü	Ək	39	Fes	Əmi	72	Fit
V	Əq	40	Feş	Əmir	73	Fl
Y	Əl	41	Fet	Əmr	74	Flo
Z	Əla	42	Fey	Əmt	75	Fo
	Ələ	43	Feyz	Əmu	76	Fon

G – H

Əlifba

düzülüşü

A	G	11	H	Gəh	44	Hes	Gö	77	Him
B	Ga	12	Ha	Gək	45	Heş	Göl	78	Hin
C	Gad	13	Hac	Gəl	46	Hev	Göm	79	Hip
Ç	Gaf	14	Hacı	Gəm	47	Hey	Gön	80	Hir
D	Gah	15	Haci	Gən	48	Hez	Gör	81	His
E	Gal	16	Haç	Gər	49	Hə	Gös	82	Hiş
Ə	Gam	17	Had	Gəs	50	Həb	Göş	83	Hiz
F	Gan	18	Haf	Gət	51	Həc	Göv	84	Ho
G	Gar	19	Hag	Gəv	52	Həci	Göy	85	Hom
Ğ	Gas	20	Hax	Gəy	53	Həd	Göz	86	Hov
H	Gaş	21	Hak	Gəz	54	Həf	Gu	87	Hoy
X	Gat	22	Haq	Gi	55	Hək	Gur	88	Hö
I	Gav	23	Haqq	Gic	56	Həq	Guş	89	Hök
İ	Gay	24	Hal	Gid	57	Həl	Guy	90	Hu
J	Gaz	25	Ham	Gik	58	Həm	Gü	91	Hur
K	Ge	26	Hami	Gil	59	Hən	Güc	92	Huş
Q	Gec	27	Han	Gim	60	Həp	Gül	93	Hut
L	Gecə	28	Har	Gin	61	Hər	Güm	94	Huz
M	Geç	29	Hara