Müstəqillik dövrünün ən böyük amnistiya aktı

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə irəli sürülmüş Milli Məclisin qəbul etdiyi amnistiya aktının artıq icrasına başlanılıb. Dövlət başçısının “Konstitusiya və Suverenlik İli” münasibətilə Milli Məclisə təqdim etdiyi Amnistiya Qərarının layihəsi əhatə dairəsinə görə Azərbaycanın müstəqillik dövründə ən genişmiqyaslı amnistiya sənədi kimi qiymətləndirilir. Belə ki, amnistiya aktının ümumilikdə 20 min nəfərə yaxın şəxsə şamil ediləcəyi gözlənilir. Bunlardan 5 mindən çox məhkumun azadlıqdan məhrumetmə cəzasından azad ediləcəyi, 3 mindən artıq şəxsin cəzasının azaldılacağı, 7 mindən çox məhkumun azadlığın məhdudlaşdırılması cəzasından, 4 minə yaxın məhkumun azadlıqdan məhrumetmə ilə bağlı olmayan digər cəzalardan və ya şərti tətbiq edilmiş cəzalardan, habelə mindən çox şəxsin cinayət məsuliyyətindən azad ediləcəyi proqnozlaşdırılır. Amnistiya aktı 4 ay ərzində icra ediləcək.

Onu da vurğulayaq ki, amnistiya aktının layihəsinə əsasən, Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün qorunması uğrunda aparılan döyüş əməliyyatlarında, o cümlədən Vətən müharibəsində və 2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilmiş antiterror əməliyyatında iştirak etmiş şəxslərin, eləcə də bu əməliyyatlarda həlak olmuş və ya xəbərsiz itkin düşmüş şəxslərin yaxın qohumlarının, Ermənistan Respublikasının mülki əhaliyə qarşı hərbi təxribatı nəticəsində əlil olmuş şəxslərin, habelə qadınların, 60 yaşına çatmış şəxslərin, cinayət törədərkən yetkinlik yaşına çatmayanların və digər şəxslərin cəzadan və ya cinayət məsuliyyətindən azad edilmələri nəzərdə tutulur.

Bununla yanaşı, layihəyə əsasən, böyük ictimai təhlükə törətməyən və ya az ağır cinayət, habelə ehtiyatsızlıqdan cinayət törətdiklərinə görə azadlıqdan məhrumetmə cəzasına məhkum olunmuş bir sıra şəxslər cəzadan azad ediləcək və ya cəzalarının çəkilməmiş hissəsi azaldılacaq.

Əhatə dairəsinə görə ən böyük olan bu amnistiya aktı bir daha Azərbaycan dövlətinin siyasətində humanizmin, insan amilinə verilən dəyərin göstəricisidir. Bu siyasətin əsası Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. İkinci dəfə hakimiyyətə qayıdışından sonra Heydər Əliyev insan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi, qorunması, humanizm dəyərlərinin bərqərar olması istiqamətində mühüm addımlar atdı. Ulu öndərin imzaladığı əfv fərmanları və onun təşəbbüsü ilə qəbul edilmiş amnistiya qərarları nəticəsində minlərlə məhkum azadlığa buraxılıb. Ümummilli liderin müəyyən etdiyi bu humanist hüquq siyasəti sonrakı dövrlərdə Prezident İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə və uğurla davam etdirilib.

Eyni zamanda, Birinci vitse-prezident, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva da deputatlıq fəaliyyəti dövründə bu irsə sadiq qalaraq amnistiya təşəbbüsləri ilə çıxış edib.

Qeyd etmək lazımdır ki, son 30 il ərzində imzalanmış 71 əfv fərmanı ilə 10 mindən artıq məhkum azadlığa buraxılıb, qəbul edilmiş artıq 13 amnistiya qərarı isə 150 minə yaxın şəxsə şamil olunub.

Bundan əvvəl 8 noyabr Zəfər bayramı ilə bağlı aminstiya aktı icra olunub. Həmin amnistiya aktının təsir dairəsinə 17 min nəfər düşüb.

“Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını Müdafiə Liqası”nın İcraiyyə Komitəsinin sədri Sahib Məmmədov mövzu ilə bağlı “525”ə deyib ki, bu, indiyədək qəbul olunmuş amnistiya aktları içərisində ən əhatəlisidir: “Eyni zamanda, daha çox maddələri, daha çox insanların azadlığa çıxmasını əhatə edir.

Beş min nəfərə yaxın şəxs müəyyən müddətə azadlıqdan məhrumetmə cəzasından azad ediləcək. Bunun bir özəl xüsusiyyəti odur ki, məhz “Konstitusiya və Suverenlik İli”nin sona çatması ərəfəsində Prezidentin təşəbbüsü ilə qəbul olunub. Bilirsiniz ki, dövlətimizin Konstitusiyasının üçdə bir hissəsi insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarına həsr olunub. Yəni Konstitusiyamız bütövlükdə humanizm və insan hüquqlarını əsas götürür. Ona görə də bu, həm də simvolik olaraq Konstitusiyamızın 30 illiyi münasibətilə elan olunmuş amnistiya aktı kimi qəbul olunur”.

Amnistiya aktları və əfv sərəncamları ilə azadlığa çıxan şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası, dövlətin göstərdiyi etimadı nə dərəcədə doğrultmalarına gəlincə, hüquqşünas deyib ki, bununla bağlı izləmələr aparılır: “Mən dəqiq rəqəmlər deyə bilməyəcəm. Amnistiya aktı elə bir aktdır ki, onu qəbul edərkən sosial ədalət prinsipi pozulmamalıdır. Ona görə də şəxsiyyət əleyhinə cinayət törətmiş şəxslər, məsələn, qəsdən adamöldürmə, yaxud sağlamlığa xüsusi ağır zərbə vurmaq və s. yəni şəxsiyyət əleyhinə yönələn cinayətlərə bu, tətbiq olunmur. Eyni zamanda, dəfələrlə cinayət törətmiş şəxslər də amnistiya aktından bəhrələnə bilmirlər. Amma amnistiya aktı, yaxud əfv qərarlarından sonra onların dairəsinə düşən şəxslərin 100 faiz peşmançılıq hissələri keçirdikləri, bir daha cinayət törətməyə meyilli olmadıqlarını demək düzgün deyil. Lakin əksər hallarda əlbəttə, bu şəxslər sonradan cəmiyyətə inteqrasiya olunurlar”.

Ekspert əlavə edib ki, amnistiya aktının təsiri altına düşənlərin siyahısında qadınlar da var ki, onlar da artıq yəqin ki, bir daha belə əməllər törətməyəcəklər.

Milli Məclisin deputatı Fatma Yıldırım isə “525”ə bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin qanunvericilik təşəbbüsü qaydasında təqdim etdiyi və “Konstitusiya və Suverenlik İli” münasibətilə hazırlanmış genişmiqyaslı amnistiya aktı cəmiyyətimizin hüquqi və mənəvi inkişafına töhfə verən mühüm sənəddir. Bu təşəbbüs, Ulu öndər Heydər Əliyevin dövlət idarəçiliyində əsasını qoyduğu humanizm və ədalət prinsiplərinin bu gün də uğurla davam etdirildiyinin əyani sübutudur.

Deputat vurğulayıb ki, 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə yenidən hakimiyyətə qayıdan Ümummilli lider Heydər Əliyev ölkəmizdə əfv və amnistiya institutlarının hüquqi əsaslar və humanist dəyərlər üzərində formalaşdırılmasına xüsusi önəm verib, bu sahədə sistemli və dərin islahatların başlanğıcını qoyub: “Məhz Ulu öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövründə – 1998-ci ildə atılan tarixi addım, yəni ölüm hökmünün ləğv olunması, Azərbaycanda insan hüquq və azadlıqlarının qorunması sahəsində dönüş nöqtəsi olub. Bu qərar beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən də böyük rəğbətlə qarşılanıb və Azərbaycanı dünyada humanist dəyərlərə sadiq dövlət kimi tanıdıb. Onun rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu siyasət bir tərəfdən cəza tədbirlərinin hüquqa əsaslanan şəkildə tətbiqinə, digər tərəfdən isə cəmiyyətdən təcrid olunmuş şəxslərin yenidən sosial həyata qayıdışına şərait yaradıb. Bu gün həmin ali dəyərlərin daşıyıcısı kimi çıxış edən möhtərəm Prezident İlham Əliyev dəfələrlə bu prinsiplərə sadiqliyini nümayiş etdirmiş, insan amilini dövlət siyasətinin mərkəzində saxlayıb.

Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, Birinci vitse-prezident, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban Əliyeva da deputatlıq fəaliyyəti dövründə bu irsə sadiqliyini qoruyaraq bir sıra amnistiya təşəbbüsləri ilə çıxış edib, yüzlərlə ailəyə sevinc, cəmiyyətə isə ümid bəxş edib.

Bu baxımdan, Milli Məclis tərəfindən qəbul olunmuş amnistiya aktı həm hüquqi, həm də mənəvi baxımdan yüksək dəyərlərə əsaslanan bir sənəddir”.

Deputatın sözlərinə görə, bu sənəd yalnız hüquqi akt deyil, eyni zamanda, Prezident İlham Əliyevin öz vətəndaşına olan inamının və mərhəmətinin təcəssümüdür: "Əminik ki, bu təşəbbüs bir çox insanlara yeni başlanğıc üçün imkan yaradacaq, onların cəmiyyətə inteqrasiyasını sürətləndirəcək və sosial sabitliyə öz töhfəsini verəcəkdir.

Möhtərəm Prezidentimiz cənab İlham Əliyevin bu humanist təşəbbüsünü yüksək qiymətləndirir və ölkəmizdə həyata keçirilən hüquqi islahatların ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə davam etdirildiyini bir daha vurğulamaq istəyirəm”.

Pərvanə

525-ci qəzet .- 2025.- 23 dekabr (№234).- S.4.