Ustada sonsuz ehtiramın ifadəsi

Medianın İnkişafı Agentliyi və Audiovizual Şuranın dəstəyi ilə hazırlanan, ATV kanalında yayımlanan, mədəniyyətimizin, teatrımızın təbliğinə hədəflənmiş "Teatr" telelayihəsini müəllif - Xalq artisti Fəxrəddin Manafovun dünyanın və Azərbaycanın qabaqcıl teatr ənənələrindən, incəsənət xadimlərinin həyat və yaradıcılığından bəhs edən ustad dərsləri də adlandırmaq olar (layihənin ideya müəllifi və rəhbəri tanınmış prodüser Ələkbər Tağızadədir) . Ardıcıl izləyə bilməsəm də, imkan tapdıqca baxdığım bu proqram hər dəfə məni öz aurasının cazibəsinə salır.

"Yeri dolmayan bir boşluq qoyub getmiş" mərhum teatr rejissoru Vaqif İbrahimoğluya həsr etdiyi budəfəki verilişdə Fəxrəddin Manafov "qəribəliyinə darıxdığı qəribə ustadından" böyük ehtiram və sonsuz minnətdarlıq duyğusuyla söz açır. "Sənət dünyasının öncəgörəni" adlandırdığı, "onunla tanışlığını elə özüylə tanışlıq" kimi dəyərləndirdiyi ustadının xarakterini, həyat və yaradıcılıq tarixçəsini düz 1 saat 7 dəqiqə mövzunun ruhuna uyğun xüsusi həyəcanla, sirli-sehrli nağıl kimi danışır; onu çox oxumuş, zəkalı, intellektual insan kimi xatırlayır, hüdudsuz, iti yumorunu yada salır, hələ gənclik illərindən tanıdığı Vaqif İbrahimoğlunun cazibəsindən çıxmağın mümkünsüzlüyünü deyir. Yeniliyin həmişə qısqanclıqla qarşılandığını, bu səbəbdən İbrahimoğluya ağız büzənlərin olduğunu da vurğulayıb həmin dövrdə ona birinci, hər kəsdən əvvəl yazıçı Anarın güvəndiyini, dəstək verdiyini əminliklə dilə gətirir.

Proqram boyu başqa teatrlardan "insan ruhunu tərpətməsiylə" fərqlənən "Yuğ" teatrının yaradıcısı, heç kimə bənzəmək istəməyən Vaqif İbrahimoğlu barədə sənət dostlarından, görkəmli sənət adamlarından zərgər dəqiqliyi ilə seçilmiş, yerində işlədilən sitatlar onun xarakterini sərrast ifadə edir, mərhum rejissorun yaradıcılığına müxtəlif rakurslardan işıq salan fərqli yanaşmalar sənətkar ömrünün həyat xalısına əlavə ilmələr vurur.

Tamaşaçını zəngin fikirlərin, düşündürücü mülahizələrin tilsiminə salan kadrlar qəfildən dəyişir və maddi sıxıntıların, sosial problemlərin sənətkarı, yaradıcı sənət adamını bir gün hansı çətinliklərlə üz-üzə qoya biləcəyi kimi ağrılı mövzuya keçid alınır. Və efirdən müəllifin tükürpədən səsini eşidirik: "Kasıbçılığın üzü qara olsun!" Vaqif İbrahimoğlunun xəstəliyi kontekstində işlədilən bu ifadə, xüsusən ustad rejissordan gətirilən, kasıbçılığın sənət adamlarının həyatında doğurduğu məhrumiyyətləri bir-bir sadalayan sitatın hər kəlməsi qısa partlayış, şimşək işığı kimi beyni aydınladır, izləyicini diksindirib dərin düşüncəyə qərq edir. Gəlinən qənaətlərin sərrastlığı heyrət doğurur: "Kasıbçılığın qara üzü öncə sənətçinin psixologiyasına kölgəsini salıb, bir görün nə kimi önəmli xassələrini zədələməyə başlayır: qürurunu, sabitliyini, özgürlüyünü, bağımsızlığını, təxəyyülünü, alicənablığını..."

Bəs ziyalı kimdir, ziyalı necə olmalıdır? İbrahimoğlunun düşüncə prizmasından bu sualın da dəqiq və dürüst izahı verilir.

Ssenarinin ekran həllinin mükəmməlliyini, müəllifin emosiya və jestlərini, üz ifadələrini, əllərinin hərəkətini, səsləndirdiyi fikirlərin mahiyyətinə uyğun dəyişən səs tembrini vizual görüb hiss etməyin üstünlüklərini xüsusi vurğulamaqla bərabər, bir qənaətimi də bölüşməyi lazım bilirəm. Düşünürəm ki, veriliş boyu səslənən ağır, ləngərli cümlələri tam mənimsəmək, deyilənlərin dərin qatına varmaq üçün bütöv mətnin yazılı variantını oxumaq da yaxşı olardı. Bu yerdə Fəxrəddin Manafovun yazıçı-publisist istedadı barədə düşünməyə başlayıram və qərara gəlirəm ki, Fəxrəddin müəllimdən verilişin mətnini çap üçün "525-ci qəzet"ə verməsini xahiş edim. Fikrimcə, bu həm də gənc jurnalistlərə yaxşı bir məxəz, bir dərs ola bilər.

Sonda bir məsələni də deyim. Mən teleproqramı yutub-dan izlədim və belə səviyyəli bir proqramın baxış sayının gözlədiyimdən xeyli az olduğunu görəndə bərk təəssüfləndim. Hələ ötən il bu layihəyə diqqət çəkmək məqsədilə "525-ci qəzet"də istedadlı gənc jurnalist Aytac Sahədin bir yazısını (Yazını bu linkdən oxuya bilərsiniz: https://525.az/news/292424-danisir-fexreddin-manafov--aytac-sahed-yazir) vermişdik. Yazıda bu layihənin digər verilişlərinə izlənmə sayının azlığı məsələsinə də toxunulur, tamaşaçıların biganəliyindən məyusluq ifadə edilirdi.

Təəssüf ki, mənzərə bu gün də eynidir. Baxış sayı kəlləçarxa vuran bayağı və primitiv şou-proqramların izləyici auditoriyası sarıdan dərin məzmunlu, düşündürücü ekran işlərini nədən kölgədə qoysun axı? Niyə biz peşəkarların və istedadlı adamların hazırladıqları səviyyəli verilişlərimizi lazımınca təbliğ edə bilmirik? Belə sanballı telelayihələrin sayını artırmaqla tamaşaçı zövqünə müsbət mənada təsir göstərmək mümkündürmü?

Bilirəm, suallar ritorikdir. Amma sısqa da olsa, ümid həmişə yaşayır.

Rəşad MƏCİD

"525-ci qəzet"in baş redaktoru, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini

525-ci qəzet .- 2026.- 6 fevral(№5).-S.16.