Azərbaycan-ABŞ: Regionun təhlükəsizlik arxitekturası birlikdə qurulur

Azərbaycanla ABŞ arasında münasibətlər yüksələn xətlə inkişaf etməkdədir. Prezident İlham Əliyevin ötən il 8 avqust tarixində ABŞ-a səfəri, Prezident Donald Trampla görüşü, əldə edilən razılaşmalar münasibətlərdə yeni mərhələnin əsasını qoydu. Artıq Bakı və Vaşinqton rəsmi olaraq ikitərəfli münasibətlərini strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırıblar. Birləşmiş Ştatların vitse-prezidenti Ceyms Devid Vensin Bakıya səfəri zamanı imzalanan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası iki ölkə arasında əməkdaşlığı keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırır.

Hazırda Azərbaycan-ABŞ əməkdaşlığı məhz qarşılıqlı etimada və hər iki tərəfin strateji maraqlarına söykənən möhkəm tərəfdaşlıq üzərində inkişaf edir. Qarşılıqlı maraqlara əsaslanan Azərbaycan-ABŞ tərəfdaşlığı davamlı sülhün təmin edilməsinə töhfə vermək, regional sabitliyi möhkəmləndirmək, həmçinin qlobal çağırışlara birgə cavab vermək baxımından böyük önəm daşıyır.

Xartiya ikitərəfli münasibətlərin əsası kimi suverenlik, ərazi bütövlüyü və qarşılıqlı hörmət prinsiplərini təsdiqləyir. Təhlükəsizlik, enerji, iqtisadiyyat, tranzit, texnologiya və rəqəmsal infrastruktur sahələrini əhatə edir.

ABŞ-nin ikinci şəxsinin Azərbaycana səfəri, Bakıda səsləndirdiyi bəyanatlar Vaşinqtonun ölkəmizə verdiyi önəmi açıq şəkildə nümayiş etdirir. Vens bildirib ki, strateji tərəfdaşlıq sənədinin imzalanması tərəfdaşlığı rəsmiləşdirir və çox aydın şəkildə göstərir ki, ABŞ-Azərbaycan münasibətləri dayanıqlıdır və xalqlarımız üçün böyük nəticələr verməkdə davam edəcək.

O əlavə edib ki, əvvəllər yalnız mübarizə və münaqişə olan yerdə əmin-amanlıq yaranacaq: Bu, Prezidentin liderliyinin, eləcə də Prezident Əliyevin rəhbərliyinin bariz nümunəsidir. ABŞ ilə Azərbaycan arasında tərəfdaşlıq regionda daha böyük sülhə və əmin-amanlığa aparacaq. ABŞ-ın əlavə bazarlara çıxış imkanı yaranacaq. Bununla daha təkmil dünya yaranacaq ki, insanlar bir-biri ilə vuruşmasın, ticarət aparsın".

Politoloq İlqar Vəlizadə "525"ə bildirib ki, Ceyms Devid Vensin Bakıya səfəri zamanı Azərbaycan-ABŞ Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması hər iki ölkənin münasibətlərinə ciddi şəkildə təsir göstərəcək və onu yeni mərhələyə çıxaracaq. O bildirib ki, Xartiyada çox vacib məqamlar var, xüsusilə tərəflərin bir-birilə daha sıx siyasi münasibətlər qurmasına dair müddəalar yer alıb: "İndiyə kimi Birləşmiş Ştatlarla daha çox epizodik hallarda siyasi dialoq qurulurdu, Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasında isə göstərilib ki, dialoq, məsləhətləşmələr artıq mütəmadi qaydada aparılacaq, bu da hər iki tərəf üçün çox vacibdir. Çünki dünyada, regionda siyasi proseslər çox sürətlə cərəyan edir, hər iki tərəf istəyir ki, onların maraqları müəyyən qədər uzlaşsın. İndiyə qədər belə deyildir, Azərbaycan-ABŞ münasibətləri sanki hansısa bir hadisələrə görə müəyyən dərəcədə inkişaf edirdi, sonra isə durğunluq yaşanırdı. İllərlə Birləşmiş Ştatların Azərbaycanda səfirləri olmurdu, elə indi də səfir yoxdur. Yeri gəlmişkən, ötən illərdə Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə erməni lobbisi çox mənfi təsir göstərirdi, sanki münasibətlərimizi ABŞ administrasiyası deyil, erməni lobbisi müəyyən edirdi, səfir təyinatı da erməni lobbisinin təsiri ilə baş verirdi. İnanıram ki, bu cür acınacaqlı vəziyyət daha olmayacaq. Hər halda Xartiyadakı müddəalar buna ümid verir".

Politoloq bildirib ki, səfər öncəsi ABŞ-dən Azərbaycana geniş nümayəndə heyətləri gəlmişdi, onların arasında biznes nümayəndələri, nüfuzlu yəhudi diasporunun təmsilçiləri var idi: "Bu da ondan xəbər verir Azərbaycan-ABŞ münasibətləri tək siyasi müstəvidə dialoqla kifayətlənmir, burda iqtisadi maraqlar, digər məsələlər var. İndiki dinamikanı görəndə, başa düşürük ki, erməni lobbisi hansı ki, ABŞ-də uzun müddətdir fəaliyət göstərir, onlar təkcə Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinə deyil, Vaşinqtonun öz maraqlarına da nə qədər ciddi ziyan vurublar. Ümid edirəm ki, ABŞ rəsmiləri bunu artıq dərk ediblər. Vens İrəvandan Bakıya gəlib, orda yenə cəhdlər olub ki, səfər öncəsi Azərbaycana qarşı hansısa təxribatlar törətsinlər. Azərbaycanda erməni separatçılarına oxunan hökmün ləğv olunmasını istəyirdilər, lakin Vens çox uzaqgörənlik etdi və bu təxribata yol vermədi. Bu da ondan xəbər verir ki, əslində artıq ABŞ-da, onların siyasi elitasında başa düşürlər ki, bu oyunlar nəyə hesablanıb, burda nə insan haqlarından söhbət gedir, nə başqa bir məsələdən. Sırf ermənilərin dar milli maraqlara işləyən qüvvələrin istəklərinə xidmət etməkdən söhbət gedir. Düşünürəm ki, bütün bunları analiz edib, səhvləri anlayaraq regionda, yəni təkcə Cənubi Qafqazda deyil, bütün bu coğrafiyada, Mərkəzi Asiyada, Yaxın Şərqdə nüfuzunun artmasını, mövqeyinin möhkəmlənməsini istəyən ABŞ başqa cür davranacaq, nəticələr çıxaracaq".

Politoloq əlavə edib ki, Bakının indi əsas istəyi ondan ibarətdir ki, erməni lobbisinin təkidi ilə qəbul olunmuş 907-ci düzəliş hansı ki, Xartiyaya çox ziddir, ləğv olunsun və ikitərəfli münasibətlər normal şəkildə inkişaf etsin.

Politoloq Şəbnəm Həsənova "525"ə deyib ki, Prezident İlham Əliyev 8 avqust tarixində Vaşinqtonda keçirilən görüşü tarixi adlandırmışdı. Bu günlərdə baş verən hadisələr sübut edir ki, bu, həqiqətən də belədir: "Ümumiyyətlə, ABŞ Prezidenti Donald Tramp özünəməxsus xarakterə və xüsusiyyətə malik bir liderdir. Məsələn, Tramp Dövlət Departamentinə etibar etmək əvəzinə, danışıqları özünə yaxın olan insanlara həvalə edir. Etibarlı şəxslərə bu etimad ondan xəbər verir ki, Tramp ABŞ xarici siyasətində bürokratiyaya şübhə ilə yanaşır, şəxsi münasibətlərin və işgüzar bacarıqların qurumların əldə edə bilmədiyi nəticələr verə biləcəyinə inanır. Məhz bu tənzimləmə Trampın xarici siyasətinin bütün xüsusiyyətlərini özündə cəmləşdirir. Belə ki, o, iktərəfli sövdələşmələrə üstünlük verir, kommersiya faydalarının arxasınca qaçır, eyni zamanda əməliyyat diplomatiyasına müraciət edir. Bu isə formallıqdan çıxan, çərçivələri aşan, nəticəyönümlülük deməkdir. Şübhəsiz ki, Tramp məhz bu dəst-xətti əsas götürən aktorlarla əməkdaşlığa üstünlük verir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dünya siyasətinə və proseslərə praqmatik yanaşması ilə seçilən liderdir. Son dərəcə aydın vizyona, qətiyyətə, praqmatizmə, konkret nəticə əldə etməyə söykənən siyasət yürüdür. Sadə məntiqdir ki, əgər Cənubi Qafqazda münaqişəyə son qoyulubsa, bunun davamı inkişaf və tərəqqi üzərində qurulmalıdır. Heç bir halda proseslərin geriyə, revanşizmə, müharibəyə, qisasa fokuslanması mümkün deyil.

Hər nə qədər maneə və təzyiqlər olsa da, Azərbaycan Prezidenti bunların öhdəsindən gəlməyi bacardı və bu gün əgər dünyanın fövqəldövləti ilə "Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya" imzalanırsa, bu, məhz Azərbaycan liderinin qətiyyətinin, bir daha sübut olunan siyasi səriştəsinin nəticəsidir".

Politoloq əlavə edib ki, Vensin səfərindən öncə Prezident İlham Əliyev ABŞ Ticarət Palatasının nümayəndə heyətini qəbul etdi. Məhz bu qəbul zamanı 31 şirkətdən 60 nəfər nümayəndə ilə görüş keçirildi: "Biznes əlaqələrinin siyasi əlaqələrdən daha sürətlə inkişaf etdiyini görürük. Lakin ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində siyasi münasibətlər iqtisadi əlaqələri üstələyir. Bu, Azərbaycan Prezidentinin və Azərbaycan hökumətinin fəaliyyətinin nəticəsidir. Bu amili isə biz deyil, məhz qarşı tərəf vurğuladı. ABŞ ilə Azərbaycan arasında hərbi texniki sahədə əməkdaşlıq genişləndirilir. Bu məsələ Xartiyada öz əksini tapıb. Tərəflər müdafiə sənayesi məhsullarının satışı da daxil olmaqla müdafiə və təhlükəsizlik əməkdaşlığının əhatə dairəsini genişləndirirlər. Deməli, regionun təhlükəsizlik arxitekturası yenidən qurulur və buna gətirib-çıxardan amil Azərbaycanın yaratdığı reallıqdır. Azərbaycan bu yolda ABŞ ilə birgə addımlar atır. Yəni burada təhlükəsizlik arxitekturasının birlikdə qurulmasından söhbət gedir. Azərbaycan terrorizmə qarşı mübarizə aparan ölkədir. Əfqanıstanda göstərdiyimiz fəaliyyət məlumdur. Həmin bu məsələ bir daha Vens tərəfindən vurğulandı və Azərbaycan ordusunun ən mübariz və cəsarətli qoşunlardan biri kimi nüfuz qazandığına diqqət çəkildi".

Ş.Həsənova söyləyib ki, bu gün dünyada yeni çağırışlar var. Bunlardan biri qarşısıalınmaz süni intellektdir: "Bu baxımdan tərəflər rəqəmsal infrastruktur, kosmik sənaye sahəsində layihələri təşviq etməyi planlaşdırırlar. Bu, məhz Trampın qeyd edilən yanaşmasına uyğundur. Regional bağlantılar qədər tərəfdaşlığa təkan verən ikinci amil yəqin ki, buna tərəflərin bu layihələrə göstərmiş olduğu sədaqət xidmət edə bilər. Enerji amili üzərindən qurulan əməkdaşlıq, illər ərzində Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş olması bu xidmətin sual altına salınmasının ehtimalını belə açıq qoymur. Odur ki, Azərbaycan və ABŞ Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizini əsas götürərək quru, dəniz və hava nəqliyyat infrastrukturunun inkişafını birgə işləmək niyyətinə sadiqlik ifadə edirlər. Bu isə heç şübhəsiz ki, ticarət və tranzitin asanlaşdırılmasını, bariyerlərin aşılmasını nəzərə tutur. Bütövlükdə, elə Vensin səfəri də Azərbaycanın Cənubi Qafqazın xarici siyasətdə sədləri aşdığını göstərir".

Pərvanə

525-ci qəzet .- 2026.- 13 fevral (№6).- S.5.