Banklarla bağlı yeni qayda

KAPİTALINI BAZEL III STANDARTLARINA UYĞUNLAŞDIRMAQ ÜÇÜN BANKLARA BİR İL VAXT VERİLİB

Məlum olduğu kimi, ölkədə yerli bankların kapitalının Bazel III standartlarına uyğunlaşdırılması barədə qərar qəbul olunub. Bu addım "2024-2026-cı illərdə maliyyə sektorunun inkişaf Strategiyası" çərçivəsində bank sektorunun dayanıqlığının gücləndirilməsi və beynəlxalq standartlara uyğunluğun artırılması məqsədini daşıyır. Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) banklara kapitalını Bazel III standartlarına uyğunlaşdırmaq üçün 1 il vaxt verib.

Bazel III standartları bankların fəaliyyəti ilə bağlı yeni standartlardır, onlar 2008-ci il maliyyə böhranından sonra Bank nəzarəti üzrə Bazel komitəsi tərəfindən tərtib olunub. Bazel III-nün əsas hədəfi böhran ərzində üzə çıxmış problemləri həll etməkdir. İlk növbədə bu, bankların fəaliyyətinin nəticələrinə görə səhmdarların daşıdığı məsuliyyətin zəifliyidir, məhz bu böhran zamanı situasiyanın tənzimlənməsi üçün dövlətin müdaxiləsini zəruri etmişdir. Buna görə də kapital və bank ilə onun tədarükçüləri arasında qarşılıqlı münasibətlər anlayışı dəyişilir. Kapitala daxil edilməsi üçün bankların belə öhdəlikləri özlərində bankın gərgin vəziyyətə düşdüyü təqdirdə silinmə və ya səhmlərə konvertasiya olunma haqda şərtləri əks etdirməlidir.

İqtisadçı millət vəkili Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, Mərkəzi Bankın həyata keçirdiyi pul-kredit siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri məhz Bazel standartlarının tətbiqi ilə bağlıdır. Bazel standartları bir tərəfdən banklarda korporativ idarəetmənin formalaşması, eyni zamanda bank sisteminin sağlamlaşdırılması və gücləndirilməsi baxımından vacibdir: "Bazel-3 prinsipləri birmənalı şəkildə bankların menecmentinə təsir göstərən əsas qaydalar sırasındadır. O baxımdan bankların Bazel-3 standartlarına uyğunlaşdırılması bank sektorunun dayanıqlılığı aspektindən vacibdir. Bu, bankların daha səmərəli fəaliyyətinə təsir göstərər. Bankların dayanıqlılığı növbəti mərhələdə kredit faizlərinin aşağı düşməsinə gətirib çıxara bilər. Çünki əsas məqsədlərdən biri də məhz banklar tərəfindən təklif olunan kredit faizlərinin aşağı salınması və problemli kreditlərin həcminin azaldılmasına nail olmaqdan ibarətdir".

İqtisadçı-ekspert Əkrəm Həsənov bildirib ki, ölkədə fəaliyyət göstərən bankların böyük əksəriyyəti beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılıb: "Beynəlxalq bank sektorunda Bazel I və Bazel II standartları mövcud olub, ardıcıl olaraq qəbul olunub və tətbiq edilib. Hazırda isə Bazel III standartları qüvvədədir və Azərbaycan bank sistemi də mərhələli şəkildə bu standartlara uyğunlaşdırılıb. Bazel III standartları əsasən bankların kifayət qədər kapitala malik olmasını nəzərdə tutur ki, onların qarşısında duran risklər - kredit, bazar və əməliyyat riskləri - effektiv şəkildə idarə olunsun. Bu standartlar dünyada bir çox ölkələrin bank sistemində artıq tətbiq olunub və vacib hesab edilir. Ona görə də Azərbaycan banklarının da bu tələblərə uyğunlaşması zəruridir.

İqtisadçı ekspert Asif İbrahimovun sözlərinə görə, Bazel III standartları bankların formal balans göstəriciləri ilə deyil, faktiki maliyyə dayanıqlılığı ilə işləməsini tələb edir: "Bazel III standartının tələblərinə görə, banklar kapitalının payı artırılmalı, yəni kapitalın böyük hissəsi real səhmdar vəsaiti və bölüşdürülməmiş mənfəətdən ibarət olmalıdır və banklar borclanma hesabına süni şəkildə böyüməməli, leverage ratio ilə həddindən artıq şişmənin qarşısı alınmalıdır. Banklar hər zaman likvid olmalı, 30 günlük stress ssenarisində belə öhdəliklərini yerinə yetirəcək qədər vəsaitə sahib olmalıdır. Uzunmüddətli kreditlər qısamüddətli pullarla maliyyələşdirilməməli, maliyyələşmə mənbələri sabit olmalıdır. Bu tələblər bank sistemini daha ehtiyatlı, daha şəffaf və daha davamlı edir. Dünyada gedən mürəkkəb iqtisadi-siyasi proseslər, regional gərginliklər, maliyyə bazarlarında qeyri-sabitlik və qlobal risklərin artdığı bir şəraitdə Azərbaycan iqtisadiyyatının, onun mühüm dayaqlarından biri olan bank sektorunun qorunması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Mərkəzi Bankın Bazel III standartlarını tətbiq etməsi məhz bu risklərə qarşı qabaqlayıcı və qoruyucu mexanizm rolunu oynayır. Qəbul edilən dəyişikliklər nəticəsində bank sektorunda təbii seleksiya prosesi baş verəcək, zəif kapitallı banklar ya əlavə kapital cəlb etməli, ya daha güclü banklarla birləşməli, ya da bazarı tərk etməli olacaqlar. Bu prosesin məqsədi bankların sayını azaltmaq deyil, sektorun keyfiyyətini, etibarlılığını və dayanıqlığını artırmaqdır".

Sevinc QARAYEVA

525-ci qəzet .- 2026.- 16 yanvar (№2).- S.7.