Azərbaycanlılarda qadın
isməti - dünyada analoqu olmayan mentalitet cizgisidir

Azərbaycan cəmiyyətində
qadın isməti məfhumu xüsusi önəm
daşıyır. Heç bir xalqda
bizdəki kimi ana, bacı, gəlin ismətinə həssas
yanaşma tərzi yoxdur. Sadalananların ismətinin
qorunması xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu ənənə
əsrlər boyu belə olub. Ümumilikdə bizdə anaya
hörmət məsələsi ailə və cəmiyyətdə
ən mötəbər məsələlərdən biri hesab
olunur. Bizdə ana müqəddəs sayılır və ona
görə də ona böyük hörmət bəslənir.

Müqəddəs
kitabımız olan "Qurani-Kərim"də deyildiyi kimi,
"cənnət anaların ayaqları altındadır". Bu
deyimə ölkəmizdə geniş mənada riayət olunur.
Hər bir ailə başçısı öz
anasının, yoldaşının, qızının ismətini
qorumağı özü üçün xüsusi bir mənəvi
öhdəlik hesab edir. Lazım gələrsə, bu kimi
hallarda canından keçməyə belə hazır olur. Təsadüfi
deyil ki, dəfələrlə ailə ismətinin qorunması
uğrunda qan düşüb. Yəni hər hansı bir şəxsin
hansısa səbəbdən - ya bilərəkdən, ya da bilməyərəkdən
kiminsə ismətinə toxunması və yaxud da ona oxşar
davranış sərgiləməsi onun canı bahasına
başa gəlib. Azərbaycan cəmiyyətində qadın
ismətinin çəkisi o qədər sfesifik rola malikdir ki,
qadın ismətinin qorunması vətənin qorunması qədər
müqəddəs anlayış hesab olunur. Bunun nəticəsidir
ki, ölkəmizdə ləyaqətli, ismətli qadınlar hər
zaman böyük hörmətlə qarşılanır. Qadın
ismətinin qorunması və ona hörmət edilməsi
baxımından Azərbaycan, demək olar ki, dünyanın
bütün ölkələri arasında lider mövqedə
dayanır.

Hamıya məlumdur ki, Azərbaycan
uzun illərdir erməni işğalından əziyyət
çəkir. İyirmi faiz ərazimiz işğal
altındadır. Müharibədə ən çox əziyyət
çəkən təbəqələrdən biri də
qadınlar olub. Ancaq tarix göstərdi ki, ən çətin
məqamlarda belə, Azərbaycan qadını ləyaqətini,
ismətini qorumaqdan çəkinməyib. Məsələn,
1993-cü ildə Kəlbəcər rayonu işğal olunanda,
ermənilərə əsir düşməsinlər deyə,
bir neçə qadın özünü qayadan
atmışdı. Həmçinin, ermənilərlə
döyüşdə əsgər olaraq qəhrəmancasına
döyüşən Qaratel Hacımahmudova əsir düşməsin
deyə intihar etmişdi. Bu qəhrəmanlığına
görə Qaratel Hacımahmudova ölümündən sonra
Azərbaycan Bayrağı Ordeninə layiq görüldü. Bununla
belə, 1991-ci ilin 9 yanvarında Şuşanın Qaladərəsi
kəndi yaxınlığında jurnalist Salatın Əsgərova
erməni quldurları tərəfindən şəhid edildi. Bütün
bu deyilənlər və deyilməyənlər bir daha onu
sübut edir ki, Azərbaycan qadını ismətini, namusunu
qorumaqdan ötrü bütün məşəqqətlərə,
məhrumiyyətlərə dözməyə özündə
güc tapır. Nənələrimizdən zaman-zaman
eşitmişik ki, İkinci Dünya Müharibəsində on
minlərlə qadın müharibədə həyat
yoldaşını itirsə də, ömür boyu ismətli
yaşamaq üçün çalışıb. Min bir əziyyətlə
övladlarını böyütməyi qarşısına məqsəd
qoyan sözügedən qadınlar zərrə qədər də
olsun ismətinə kölgə salacaq əməllərə
yol verməyib. Azərbaycan qadını bu cür ülvi dəyərləri
özündə birləşdirən müqəddəs
xüsusiyyətlərə malikdir ki, bu da onun ismətli
olmasının göstəricisidir.

Digər tərəfdən,
qadın müqaddəs varlıq olduğundan, dahilərimiz də
zaman-zaman ona hörmətlə yanaşıb və onları
ismət simvolu olaraq dəyərləndiriblər. Məhəmməd
Peyğəmbər deyirdi ki, alicənablar qadınları
yüksək tutan, onlara hörmət edənlərdir. Digər
kəlamında isə deyir ki, qadınlarla pis dolanmayın,
Allahdan qorxun. Ailənin namus və şərəfini qorumaq
baxımından da qadın əməyi tükənməzdir. Burada
da qadının ismətinə xüsusi önəm verilir.

Tanınmış şərqşünas
Seyid Camal Əzimbəylinin sözlərinə görə,
qadın isməti çox geniş məfhum olduğundan, onu
ümumilikdə şərtləndirən bir sıra faktorlar
var: "Bu anlayışın özü də kifayət qədər
genişdir. İsmətli Azərbaycan qadınının
başlıca xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, o ailəsinə,
dəyərlərinə, ailə üçün müqəddəs
olan bütün prinsiplərə sədaqətli olması ilə
seçilir. İsmətin kökündə ləyaqət
dayanır. Çünki zaman göstərir ki, ismətli
qadının kredosunu onun ləyaqətli olması müəyyən
edir. Əsrlər
boyunca Azərbaycan qadınları öz ləyaqəti, öz
milli dayanıqlığı ilə digər millətlərin
nümayəndələrinə nümunə ola biləcək
bir tarix yazıb. O baxımdan yaxın və uzaq tarixə nəzər
salanda görürük ki, doğrudan da ismətli Azərbaycan
qadınlarının keçdiyi yol təqdirəlayiqdir.
Keşməkeşli və ziddiyyətli tarixi dönəmlərdə
bütün iztirablara, çətinliklərə dözərək
ləyaqət mücəssiməsi ortaya qoymaq hər
qadının işi deyil. Fəxrlə deyə bilərik ki,
Azərbaycan qadını çox böyük şərəflə
bunun öhdəsindən gəlir. Ötən əsrin əvvələrində
və ortalarında ismətli Azərbaycan qadınları bir
daha hansı ali keyfiyyətlərə malik olduqlarını
öz əməllərilə göstərdilər.
Bütövlükdə ismətli Azərbaycan qadınları
öz mənəviyyatı, əxlaqi davranışı ilə
digər millətlərə örnək sayıla biləcək
tarix yazıb. Bunun da fövqündə dayanan qüvvə
qadınlarımızın son dərəcə ismətli və
iffətli olmalarıdır. İkinci Dünya Müharibəsi
dövründə qadınlarımızın göstərdiyi
igidlik nəyə desən dəyər. Məsələ
ondadır ki, həmin dövrdə qadınlarımızın
ön və arxa cəbhədə göstərdiyi fədəkarlıq
indinin özündə də yüksək dəyərləndirilir.
Baxın, o dövrdə müharibədən dönməyən
ailə başçılarının yasını tutan və
ailə həyatı qurmayaraq yaşı 80-i haqlayan
ağbirçək analarımız var. Azərbaycan
qadınlarının ismətli olmasını simvolizə edən
amillərdən biri də bu faktordur. O mənada, həqiqətən
də bu qururvericidir. İsmətli qadınlarımızın
bu mənada uca zirvələri fəth etməsi bugünkü
gənc azərbaycanlı qızlar üçün bir örnəkdir.
İslamın və dinimizin prinsiplərində qadın
haqlarının, ismətinin qorunmasına nə qədər
mühüm önəm verildiyini görürük. Azərbaycan
qadınlarının bu kimi həssas məqamlarda nə qədər
aktiv olduğunun əyani şahidiyik. Bu baxımdan
düşünürəm ki, ismətli Azərbaycan
qadınlarının öz şərəfi və ləyaqəti
uğrunda mübarizəsində digər millətlərə
örnək ola biləcək bir tarixi var. Hər bir kəsin vətəndaş
olaraq bu işdə qadınlara yardımçı olması
lazımdır".

Sabiq millət vəkili Aynur Camalqızının
sözlərinə görə, nağıllarımızda, qəhrəmanlıq
dastanlarında, mentalitetimizdə qadın hər zaman namus, ismət
mücəssiməsi kimi tərənnüm olunub: "Eyni
zamanda, ulu babalarımız, dədələrimiz, əcdadlarımız
qadınla kişi arasında bir bərabərlik işarəsi
qoyub. Heç bir millətdə türk milləti qədər
bu bərabərlik, bu paralellik yoxdur. Bilirsiniz ki, bir çox
başqa millətlərdə qadınla bir əşya kimi rəftar
olunub. Qadının isməti, hüququ olmayıb. Ancaq bizim
bütün qəhrəmanlıq dastanlarına fikir versək
görərik ki, qəhrəmanların xanımları onlarla
bərabər döyüşlərə gedir. Yəni öz həyat
yoldaşlarının sözün əsl mənasında bir arkadaşı,
silahdaşı olur. Həmçinin, öz evində çox
gözəl mehriban ana olur, ləyaqətli övladlar tərbiyə
edir. Yəni şüurumuzda, xəyalımızdakı ismətli
qadın obrazı bundan ibarətdir. Əsrlər boyu Azərbaycanda
ismətli, ləyaqətli qadınlara hörmətli
münasibət olub. Qadın-kişi hüquqları hər
zaman bərabər tutulub. Bilirsiniz ki, 1918-ci ildə Azərbaycan
Demokratik Cumhuriyyəti qadınlara seçmək-seçilmək
hüququ verəndə demokratiyanın beşiyi olan ABŞ-da
bu yox idi. Onlar yalnız bir il sonra qadınların səsvermə
hüququnu tanıdılar. Yəni bizim qadına münasibətimiz
bundan ibarətdir. Düşünürəm ki, müasir
dövrdə qadınlarımız da öz əcdadlarından,
ulu ismətli nənələrindən örnək almaqla
bütün yaxşı nə varsa özlərində cəmləşdirməyi
bacarmalıdır. Yəni gözəl təhsil almalı, elm
dalınca getməlidirlər. Həmçinin, gözəl həyat
yoldaşı, övlad, ana olmağı bacarmalıdırlar.
İsmətli qadını məhz bu cür təsəvvür
edirəm. Bu hər bir qadının təbii və Allah tərəfindən
verilən hüququdur. Buna hər kəs nə qədər
nail olub, artıq bu onun böyüdüyü, tərbiyə aldığı
ailədən, çıxdığı mühitdən
aslıdır. Ancaq bu məsələdə cəmiyyətin
qadına münasibətindən də çox şey
asılıdır".

"Təmiz Dünya" İctimai Birliyinin sədri
Mehriban Zeynalovanın sözlərinə görə, Azərbaycan
qadınının ismətli olmasını sübut edən
bir sıra məqamlar var: "Tarixən baxsaq görərik
ki, Azərbaycan qadını döyüşkən, sərkərdə,
hökmdar, alim olub.

Yəni Azərbaycan qadını çox müxtəlif
müsbət obrazları daşıyıb. Bu müsbət
xüsusiyyət qadınlarımızın ismətli, namuslu və
ləyaqətli olmasından qaynaqlanır. Şəxsən mən
bir çox qadınlar görmüşəm ki, mərdliyi ilə
bütün dünyada nümunə ola biləcək
insandır. Məsələn, şəxsən mən ismətli
Azərbaycan qadınında daha çox mərdliyi, comərdliyi,
alicənablığı, dözümlülüyü,
tolerantlığı görürəm. Bütün bu
xüsusiyyətlərin cəmliyinə görə Azərbaycan
qadını unikaldır və özünün xüsusi yeri
var".

Vidadi
ORDAHALLI

Bakı
xəbər.- 2011.-  21 iyun.-
S. 21.