XX əsrin klassikləri

 

Besik XARANAULİ

(1939)

XX əsrin görkəmli gürcü şairidir. Ədəbi debütünü 1968-ci ildə edib. "Ədəbiyyat və incəsənət", "Mnatobi", "Nakaduli" kimi ədəbi nəşrlərdə çalışıb. Yaradıcılığı boyu Gürcüstanın nüfuzlu Şota Rustaveli və İlya Çavçavadze mükafatlarına layiq görülüb. 2010-cu ildə İsveçrə ədəbiyyatçıları tərəfindən Nobel mükafatına namizəd olaraq irəli sürülüb. Dəfələrlə "Saba" mükafatını alıb.

Ədəbi məramını belə ifadə edir: "Mənim həyatımın və yaradıcılığımın məramı şəfqətli olmaq, xeyirxahlığa yaxınlaşmaqdır...". Əsərləri dünyanın onlarca dilinə tərcümə edilib.

Şair haqqında bu qısa rəsmi informasiyadan sonra Besik Xaranauli ilə onun evindəki görüşü xatırlayıram. 2007-ci il idi. Gürcüstanda kitabım nəşr olunmuş, Şota İataşvilinin təklifi ilə həmin kitaba Besik Xaranauli də qısa rəy yazmışdı. Tiflisin kənar rayonlarının birindəydi evi. Oğlu və özü idi evdə. Deyəsən, oğlunun qolu sınmışdı, gipsdəydi. Razılaşdırılmamış görüş idi. Bir az söhbət etdik. Necə deyərlər, ordan-burdan. Sonra şeirlərimdən danışdı, qısa. Mən onun şeirlərini diqqətlə yalnız Bakıya dönəndə, qatarda oxuyacaqdım. Mənə hədiyyə olunan rusca kitablarından birini su kimi içəcəkdim. Hələliksə bir neçə şeirini oxuduğumu söylədim. Nəzakətlə gülümsündü. Bir sözü yaddaşımda əbədilik həkk olub. Türklərlə dostluq eləmək olar. Mən onlara çox hörmətlə yanaşıram.

 

Qaçılmazlıq

 

İstedad nədi ki, hasara almasan?

Hasar nədi ki, səbr tikməsə?

Səbr nədi ki, hər gün, hər gecə

bu haqda sormasan?

 

Şair

 

Nə bir tikəylə, nə bir qəpiklə,

bir saman çöpüylə, nə güclə,

ağılla - yalnız bir cüt göz yaşıyla

sizdən varlıyam.

 

Sevgi

 

Bu gecə sizə gəlmişdim,

amma nə sən evdəydin,

yaşadığın ev şəhərdəydi,

şəhər

bu yer üzündəydi.

 

Şairin həyatı

 

Çox az-az, o da ki, bir anlıq

içimdə bir işıq parlayır.

Amma bu anları da şeir əlimdən alır.

Qalan vaxtları mən həmişəki kimi

öz-özümə belə lazım deyiləm.

 

Durna

 

Elə ki yatağa çul kimi düşürəm

üzüqoyulu, balışla siftəmi gizlədirəm,

yana doğru açıram əllərimi,

bilirsən, gülüm, kimi yamsılayıram?

Uzaq uşaqlıq günlərində

ovçu gülləsinə tuş gələn durnanı

O da elə çul kimi yerə doğru uçmuşdu,

Başıyla nəm samanlığa girmişdi,

qanadlarını açmış, canını taşırmışdı.

 

Yalvarış

Mənə yönəlin bütün oxlar!

Bağçamdakı kölgəlikdə

yorğun-arğın oturub gözləyirəm.

Yanıma gəlin, mənə doğru

yönəlin bütün oxlar,

bircə sinəsi yekəlmiş,

gözə girən nişangaha çevrilmiş

oğluma toxunmayın.

 

Qocalar sirkdə

 

Biz bura niyə gəldik -

uşaqlığımızı yada salmaqçünmü?

Bəlkə kəndir üstündə gözyaşı kimi qaçan

kəndirbaza təəccüblənməkçünmü?

Ya günbəzdən qırılmış sim kimi asılan

akrobata tamaşa etməkçünmü?

 

Yox-yox, qətiyyən!

Biz bura bu sirlərə, bicliklərə,

nağıl fəndlərinə baxa-baxa

bircə şeyi - bizə qarşısında

indikindən savayı minlərlə yol olan

o gəncliyimizi qaytara biləcək

şey üçün gəldik.

 

***

 

Mən səni gözləyirəm,

gözləyirəm və xəyal edirəm -

qəfəsə salınmış, yorulmadan azadlığı düşünən

xəyal edən, məftillərin arasından qaralan

ağacların kölgəliyinə doğru dartınan,

bu cürbəcür ləkələrin arasında

ana döşünü axtaran bir bəbir kimi,

xəyal edirəm.

 

Deyilməyənlər

 

Bizim evlərin arasında bir çinar ucalırdı,

erkən yazdan payız bitənə kimi

onun sıx yarpaqları sənin pəncərəni

mənimkindən gizlədirdi.

 

Ona görə ötən qış o çinardan dərilən

hər bir vərəqdə mən sənə

hüznlü məktublar yazırdım.

 

Uşaqlar kimi

günahsız günlər

 

Mənim qəlbim beləcə -

tərəddüd bulağının şırhaşırında,

şırnağında bərkiyib,

ucaldığım qum təpələri isə

öz günahsız oyunlarını oynayan

uşaqlar dağıdıb, uçurdub,

öz günahsız ayaqları ilə.

 

Zəhmətkeşlər

 

Minlərlə və minlərlə çəmənlərin

fleyta və tütəklərindən

arının topladığı nektar bal dadır.

 

Şair həyatın künc-bucağından

zəhər toplayır və hələ uzun-uzadı

yumulmayacaq onun dodaqları.

 

Sükut

 

Ah bu sükut, məgər o vədlərlə dolu deyil?

Tələs, qaç, o səni gözləyir -

ətəklərinə sürt üzünü,

ananın dizinə baş qoyan kimi başını qoy,

hər şeyi ona danış,

hər şeyi, hər şeyi ətraflı danış.

 

Əzab

 

Belə də olur ki,

özündən və ulduzlardan gizləndiyin halda

döşəmə əclafcasına cırıldayır.

 

Qəzəb

Tərk eləmə məni qəzəb

olsun ki, dişlərimiz əvvəlki deyil.

Görürsən qanımızı içən

ürəklər necə canlanır,

bizdən alınmış havayla

ciyərlərimiz necə şişir,

dişlər adlarımızı gəmirərək

necə itilənir.

 

Təmas

 

Elə ki poeziyaya toxunuram

bütün qaranlıq şeylər məndən geri çəkilir,

bütün çirkli şeylər, həyatın zir-zibili,

mən körpəlikdəki kimi köməksiz oluram,

öz uzağa uzanmış köklərimlə bərkiyirəm...

Deyirəm -

niyə axı həmişə ondan qaçıram?

Axı mən heç vaxt başqa bir şeyə

dayaqlanmamışam,

heç nədən bu qədər umidlənməmişəm.

 

***

 

Mənə elə gəldi ki,

Bomboş düzəngahda yüzlərlə

daşyonan səpələnib

onlar mənim kədərimin qayalarını

xırda daşlara çevirirlər.

 

***

 

Bu gün dəniz

insanlardan aldıqlarını

geri qaytarır.

Amma kimdi cəsur,

kimdi o adam ki, bu hədiyyələr üçün

o dəliyə əl uzatsın?

 

***

 

Küləklərin və yellərin ov tulaları

güngörməz çəmənlərə üz tutdular.

 

Kəndin kənarındakı

evim dovşan kimi əsir.

 

***

 

Sübhün uğurlu günəş şüası,

o qədər uzun yol gəlmisən ki

ayaqqabıların cırılıb,

ona görə pəncərəmin ağzında

ayaqyalın dayanmısan.

Besik XARANAULİ

 

Tərcümələr Səlim Babullaoğlunundur

 

Ədəbiyyat qəzeti.- 2021.- 1 may.- S.29.