YADINDA DEYİL...

Bu sahildə nə olmuşdu, nə hadisəydi

 

Nəmiş qumlar dilə gəlib bir şey desəydi.

 

Bahar buludunu gün təkliyirdi,

 

Daşlar, qayalar da çiçəkliyirdi.

 

Qan qırmızı gül açırdı damarında qan

 

Quş qanadlı, yaz inadlı o hiss, həyəcan

 

Can atırdı bir naməlum gələcəyə, can

 

Çaylar daşıb, sellər gedib su çəkildisə

 

Qumsallara hopub gedən o su-ömürsə

 

Susacaqsan sən deyəni tale demirsə

 

Dünənəcən var olanlar yoxmuş elə bil

 

On il bundan əvvəl idi, ya da milyon il

 

Yadında deyil.

 

Yazdan qışa, başdan sona bu bir ömürmü,

 

Əvvəl-axır axıb-axıb Kür Xəzər olur

 

Yarpaq açan hər ağacın sonu kömürmü?

 

Zaman içi yolçuluqda gül, xəzəl olur

 

Ha baxırsan bu axının sonu görünmür.

 

Əvvəl qalıb məchullarda sondan xəbər yox,

 

(Nə baxırsan yox olana, yox deyil hər yox)

 

Gözdən uzaq torpaqların zinrik qatından

 

Toxum olub yaza çıxar qışın yadından.

 

Yaşadığın hansı bahar, hansı qış idi

 

Bir misranın qanadında uçan quş idin

 

Harda qaldı dalğalanan sünbül otları

 

Yağmurlara xəlbir olan yaz buludları,

 

Göz yaşını bulaq edən ilk sevgi harda

 

Harda, hansı qışda, hansı baharda

 

Ürəyinə sevgi dolan hansı yazıydı

 

Yermi göyün, göymü yerin əlifbasıydı

 

Günəş tanrı kəlamının ilk misrasıydı

 

Yaşanılan hansı çağın macərasıydı

 

Harasıydı,vaxt əvvəli,vaxt sonrasıydı?

 

Addımbaşı üzə durar vaxtın gileyi

 

(Ayrılığın qürbət adlı ağrıları, -

 

Ağrıların ortalığa çıxardığı doğruları)

 

Bir də geri dönməyəcək ilahi anlar

 

Ya milyon il əvvəl idi, ya da dünəndi

 

Hara getdi ömür adlı yaddan çıxanlar?

 

Yoxsa elə yaddan çıxan yada dönəndi

 

 

ATAM UKRAYNADA ŞƏHİD OLUB,

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞINDA

Ömrünün iyirmi doqquz yaşında,

 

Atam Ukraynada şəhid olub

 

İkinci Dünya savaşında

 

Onun yatdığı,

 

Şəhidliyə çatdığı torpaqdı - Ukrayna torpaqları

 

Müqəddəsdən müqəddəsdi

 

Ataların yatdığı torpaq!

 

Müqəddəsim mənim - Ukrayna

 

Necə hay verim hayına?!

 

İndi Ukraynanın göylərində işğalçılara qarşı üsyan edən

 

Şəhid ataların müqəddəs ruhudu.

 

Qisas qiyamətə qalmaz deyərlər

 

İştə alınan qisas budur.

 

Dünya ekranlarında göz yaşları

 

sel olub axan uşaqlar

 

Kimsə bilməsə də mən bilirəm

 

Atadan yetim qalan hər uşaqla

 

Dünya da yetim qalır

 

Orda, Ukraynada yetimlərin fəryadı

 

Ürəkləri dağlar.

 

Ağlayan o uşaq deyil ki, mənəm

 

Orda o uşağın yetim gözüylə

 

Səksən il əvvəlin Məmmədi ağlar.

 

BİLMİRƏM

 

Ey sahibi dünya adlı bu xanın,

 

Yer qalıbmı ətəyində çuxanın?

 

Özü olmaz öz yadından çıxanın,

 

Bəlkə sənin yadındayam, bilmirəm.

 

Bəxt saatı irəlimi, gerimi

 

Ad mənimdi yazan yazdı şeirimi

 

Ha axtardım tapamadım yerimi

 

Aşkardayam, batindəyəm, bilmirəm.

 

Qürbət ömrü 80-90 yaşında.

 

Uzaq vətən kim kimi savaşında

 

Harasında? Ürəyinin başında,

 

Qaşlarının çatındayam, bilmirəm

 

Özün boyda ümid vardı adında

 

İşarə ver, qalmışammı yadında

 

Hayandayam yerin yeddi qatında,

 

Göyün yeddi qatındayam, bilmirəm

 

 

YAXŞI ADAM

 

Müqayisəsi yox

Yaxşı adam elə yaxşı adamdı.

Ümidsiz gündüzlərə son ümid

Qaranlıq gecələrə şamdı,

 

Özü boyda inamdı.

 

Fərqinə varsan işdi

 

Damazlıq toxum kimi seçilmişdi

Yaxşı adam ağatlı oğlandı,

Bəy oğlu bəy,

Xan oğlu xandı.

Etdiklərinin osanata keçəcəyinə

Düşündüklərinin mütləq həyata keçəcəyinə

Bəxtin yox, fikrin uğur gətirəcəyinə inandı!

Yalançı adları, mükafatları dəyərdən salandı,

Özü bir tarixdi, sözü tarixdə qalandı.

Adını çəksəm inciyər,

Bilənlər bilir,

Yeri haqqın dərgahı

Düşməni yalandı.

Evsizlərə ev-eşik,

İlhamsızlara ilhamdı.

Özü bütöv, sözü tamdı,

 

Yaxşı adam elə yaxşı adamdı

 

XXX

 

Ağac kökünə məhkum,

 

Heyvanın boynunda ip

 

Başı sahilə bağlı

 

Qayıqlar dalğalarda

 

Çırpınır qərib-qərib

 

Dərdin könül zirvəsi,

 

Dərənin dağ başı var.

 

Yolun cığır əvvəli,

 

Çayın bulaq başı var

 

Durub әlin qaşında

 

Sağ əli, sağ başıymış.

 

Ömrün uzaq başında

 

Ölüm uzaq başıymış

 

XXX

 

Dünyada tək bir adam,

 

Bir adam, bircə adam

 

bilirsə bir suçunu

 

Özgə ələ vermisən

 

deməli öz əlinlə

 

haçansa ipucunu

 

Ya ekrandan, efirdən,

 

Ya da durduğu yerdən

 

Göz eləsə, neylərsən?

 

Verdiyin ipucunu,

 

çözələsə, neylərsən?

 

 

GƏLMƏZ

 

Ömür çürüyəli qürbət ellərdə

 

Gələr duman kimi dərd pərdə-pərdə.

 

Qışlar sovuşar da, yazlar gələr də

 

Baxdının sən deyən baharı gəlməz...

 

Qulaq aramada gözü ac səda

 

Qəm yemə, qəm yemək ehtiyacsa da

 

Dərd könül bağında çiçək açsa da

 

Şəhdini çəkməyə bir arı gəlməz.

 

Qədri bilinməzmiş qədir bilənin

 

Böyük dərdi varmış kiçik çilənin

 

Yolunu gözləmə bəxt deyilənin

 

Düşüb biz tərəfə güzarı, gəlməz.

 

Qürbət diyarlarda talan ömrünün

 

Gerçəklər içində yalan ömrünün

 

Sanılı günləri qalan ömrünün

 

Bir də açılacaq bazarı gəlməz.

 

DÜNYA QƏBİR YERİ KİMİ DAR

Bir səndin kimsəsiz, bir Allah kərim

 

Və elə bilirdin yol gedir yaza

 

Sonra yoldəyişən oldu səhvlərin

 

Dəyişdi yolunu bir çıxılmaza..

 

Vətən suçəkən,

 

Qürbət bir gözəgörünməz ipdi.

 

Eheyyy bəylə bostan əkən,

 

Sənmi qəribsən, dünyamı qəribdi?

 

Getdiyin bütün yollar çıxaqdı,

 

Yaddan çıxmağa gedir.

 

Udmağa ağzı açıq

 

Dünya qəbir yeri kimi dar;

 

Çıxa bilirsən çıx,

 

Qurtara bilirsən, qurtar

 

YOXMU XƏBƏRİN

 

(Hərdən belə şeirlər də yazılır)

 

Varlıq arayarkən yoxun heçində

 

Çıxdın yollarıma ömrün gecində

 

Alovmu, atəşmi nə var içində

 

Özünün özündən yoxmu xəbərin?

 

Daha qocalıqdan etməm gileylər

 

Ürək nə istəsə dil onu söylər.

 

Girib aramızda elçilik eylər

 

Beş kəlmə sözündən yoxmu xəbərin?

 

Ağıl gəzilməz ki, sevdalı başda

 

İnsani səbirdən çatlayar daş da

 

Başıma nə gəlsə gələr

 

bu yaşda

 

Tək sənin üzündən yoxmu xəbərin?

 

Bəlkə gün gecənin, ay gündüzünmüş,

 

Bəlkə düz əyrinin, əyri düzünmüş.

 

Bəlkə sənsizliyin adı hüzünmüş,

 

Dünyəvi hüzündən yoxmu xəbərin?

 

MƏNİM HALIM

 

Durmaz nə gecəsi, nə gündüzü var

 

Dərədə təngiyən çay mənim halım.

 

Halımı soruşma, halımı sorsan,

 

Göydə dilimlənən ay mənim halım.

 

Yaz ötüb, yay itib, payızı yox say

 

Taleyin ardınca axsa ha axsa

 

Olumdan ölümə ömür bir oxsa

 

Tarıma çəkilən yay mənin halım.

 

Dünyamı dağılar bir babda dursan

 

Bu zay zəmanədə nə zay olursan?

 

Hərdən may, hərdən də boz ay olursan

 

Mən sənə nə deyim ay mənim halım?

 

Yoxsa yarımadın oğuldan, qızdan

 

Doxsan yollarında dərdin bu üzdən

 

Nə yazdan payı var, nə də payızdan

 

Aralıqda qalan yay mənim halım.

 

Nə dedin vermədim, bu mən, bu da sən?

 

Ruhunun kökü də həsrət üstədi.

 

Qəriblik qürbətdə qəribsəyəndə

 

Sənimi özünə yoldaş istədi,

 

Ömrün üçdə biri - qürbət əsiri

 

Vay mənim başıma,vay mənim halım.

 

ARZULARIN UZAĞINDA...

Ovçunun fikri ovladı

 

Nəyim varsa buxovladı

 

Arxama düşüb qovladı,

 

Qaçar olsam qabağından.

 

Bu yolda itsin, itməsin

 

Əkdi, ümidi bitməsin?

 

Nə söz qaldı eşitməsin

 

Bietibar dodağından.

 

Gözü dünyadan su içməz

 

Ürəyinin közü keçməz.

 

Qocalığın sözü keçməz

 

Heyif cavanlıq çağından...

 

Canım yolunda sər verə

 

Əsər etdi, əsər verə.

 

Bəlkə rüzgar xəbər verə

 

Yaxınından, uzağından.

 

Könül viranələr yurdu

 

Boş-boşuna xəyal qurdu

 

Nə olsun ki, bəxt umurdu

 

Arzuların uzağından...

 

SӘSSİZ DUALAR

Göndәrsәm dә xeyri nә fikir teleqramları

 

Eşitdim ki, xәstәsәn halın özündә deyil

 

Qanımı qaraldıb qürbәtin axşamları

 

Dünya gözündә deyil.

 

Dilәklәrin çatarmı әlin çatmayan yerә

 

Ümidlәr qapalısa yolçu durar, yol durar.

 

Gәmilәrin SOS sәsi batana ümid verәr

 

Aradakı boşluğu xatirәlәr doldurar.

 

Kömәyәmi çağırsam mәlәklәri, cinlәri

 

Nәyә yarar ümidin boşa çıxan әllәri?

 

Nә qürbәt durnaları, poçta göyәrçinlәri

 

Nә Füzuli nәfәsli bәxtin sәhәr yellәri

 

Keçmişindәn xәbәri varmı gәlәcәklәrin

 

Bәxtlә bәhsә girәnlәr qismәtindәn yarımır?

 

Çatmaz sәnә zәnglәrim, ümidsiz dilәklәrim

 

Bәlkә Allah eşidә sәssiz dualarımı

 

KÖNÜL ARZULARIN SOLDU QURAQDA

- Gəl diyən vətənim, gələyim hardan

 

Gəlməyə bir səbəb qalıbmı, gəlim?

 

Atam cəbhələrdən, anam məzardan

 

Yolunu geriyə salıbmı, gəlim?

 

Könül istəməzmi geri gəlməyə.

 

Söz ola, deməyə yeri gəlməyə

 

Zalımlar qoymasa, diri gəlməyə

 

Əcələ qoşulub ölübmü gəlim?

 

Bir əli torpaqda, bir əli haqda

 

Könül arzularım soldu quraqda

 

Əlfimi çaşdıran qismətə, baxta,

 

Bu qoca yaşımda qalibmi gəlim?!

 

 

SӘN DӘ QOCALDIN

 

Ümid, ümidini kәs demәzdi ki

 

Arzu yaşamağa bәs demәzdi ki

 

Ürәk gocalığı istәmәzdi ki

 

Çıxıb ürәyindәn gendә qocaldın.

 

Hardasan yerişi yer yaran oğlan

 

Dәhnәsi dağılan, suyu soğulan

 

Cavanlıq görmür ki, yetim doğulan

 

Dünyaya gәldiyin gündә qocaldın.

 

Başının üstündәn gәl deyir evrәn,

 

Ayağın altını qazmada çevrәn.

 

Әl-әlә verdilәr zamanla dövran

 

Sәni dә saldılar bәndә, qocaldın...

 

Çoxala-çoxala ömrün illәri

 

Ağ günә çıxartdı qara tellәri

 

Qocalmam deyirdin, qürbәt əllәri

 

Sәni dә qocaltdı, sәn dә qocaldın.

 

SON ŞӘKİL

 

Ölmәmişdәn ölüm hüznü çökәr şәkillәrdәn birinә

 

Ölәrsәn, ona baxarlar sәnin yerinә.

 

Bu görüntün qalsın deyә adamların xatirindә,

 

Yәqin, elә o şәklini asacaqlar yas çadırında.

 

Qürbәtin şәklidi,

 

Ömrün çәtindәn çәtin şәklidir.

 

Bir şәkildә birlәşir

 

Uşaqlıq, gәnclik, qocalıq.

 

Fәrqi yox әlli, altmış, ya elә sәksәn ildi,

 

Son qalıq;

 

Ömür elә yas çadırında qalan son şәkildi

 

SӘKSӘNİ KEÇMİŞSӘ YAŞIN

 

Sәksәni keçmişsә yaşın

 

Ayaqlarından öncә sәkkiz yazırsa yaddaşın

 

Qabından daşıb tökülürsә su,

 

Sonuncu üksüyünә qәdәr dolursa pәtәk, -

 

Möhlәt bitmişdir demək

 

Bu 70-80 il

 

Hardan keçdi deyirsәn

 

Alnının qırışından,

 

Kim-kimi yarışından

 

Ölümün bir qarışından keçdi...

 

Bundan sonra nə təmənnalı

 

Ünvan gərəkdi, nə şöhrət;

 

Sulara axmağın,

 

Şimşәyә çaxmağın

 

Qönçəyə açmağın

 

Sirrini öyrәdәn Tanrı

 

Bizə dә səbri, səbr etməyi öyrәt.

 

 

NӘDİR BƏLӘ GӘMİLӘRİN ÇIXARDIĞI SOS

Bu yerlәrә gәlişin xoş bir tәsadüfmüdür

 

Zәrurәtlәr doğarmış tale tәsadüfündәn

 

Qismәtinә çıxan nәymiş, qismәtә bax ki,

 

Gәlişinә qucaq açıb qürbәt qolları

 

Torpaq yolu, hava yolu, su yolu yox ki,

 

Sәni alıb aparmada tale yolları

 

Aşağıda mürgü döyәn Troya, Asos

 

Yuxarıda Qaz dağları - İda dağları

 

Nәdir belә gәmilәrin çıxardığı SOS

 

Yoxsa dәrdә hamilәdir yol uzaqları

 

Göylәrә bax, buludları dağılan huşsa

 

Neçә sirrin cavabı var niyәdә, nәdә

 

Bu dağların bulaqları çaya qovuşsa

 

Tәsadüflәr yönlәndirsә fәrdi millәtә

 

Çanaqqala - bir ulusun qan yaddaşları

 

Tarixindәn bir kimsәnin üzü qızarmaz.

 

Gәldiyini bilmәdisә sahil daşları,

 

Dönüb getsәn, getdiyinin fәrqinә varmaz.

 

Nәlәr çәkdin qürbәt eldә bilirmi yurdun

 

Qәrib, qürbәt dәnizindә sınıq gәmiymiş

 

Şahidisәn uzun-uzun yaşayıb gördün

 

Bir qәrinә qәrib eldә bir an kimiymiş.

 

İki qitә arasında qalıb Dardanel,

 

Nәlәr çәkmiş bu yerlәrә haqqın fırçası.

 

Zaman nәdir, saçlarını töküb gedәn yel,

 

Tarix nәdir, әlindәki bir daş parçası

 

 

BU DÜŞDÜYÜM BӘLADAN AĞLIN NӘ KӘSİR, ALLAH

Vətən qürbət arası ağlım bir şey kəsmədi

 

Hayandadır insanın ağlının kәsәn yeri?

 

Göyün qapısı bağlı, yerin günahı nədi,

 

Daha şeytanlar tutub mələklər gəzən yeri

 

Gecəni gündüz edib qarışdırdıq zamanı

 

Mayasına nə qatdıq ki, südü yoğurd elədim.

 

Bir ürəkdə barışdırıb yaxşı ilə yamanı

 

Bir bədəni min kədərə dəyişməz yurd elədim.

 

Çıxdım tale turlarına Yeri yer-yurd elədim.

 

Allah özü şahidimdir, ən çətin anımda da

 

Ürəyimin nəğməsində adını vird elədim.

 

Dizim yerdə üzüm haqda

 

Yatmadığım gecələrin gözünü dörd elədim.

 

Bu ahıl yaşında da sevə bilsən, sevilsən

 

Və mübarək yer desən - bəxtin görüşdüyü yer

 

Qürbət, qürbət deyirsən, qürbət haradı bilsən, -

 

Qəriblərin Allahın yadına düşdüyü yer...

 

Dağların zirvəsinə boşuna qalxmır duman

 

Buludlar göyə gedir

 

Öləndə dünyadan getmir ki, insan

 

Allahın yadına düşməyə gedir.

 

 

ALLAHIM

Haçan məndə mən oldum

 

Dərdnən ələ-təmən oldum

 

Gecikən də mən oldum

 

Tələsən də, Allahım..

 

Nə gözümü ac elə,

 

Dərdimə əlac elə

 

Özünə möhtac elə

 

Eləsən də, Allahım?!

 

Hayanda çıxdım yola?

 

Çıxdım, nə olar, olar

 

Ruhun içinə dolar

 

Yel əsəndə, Allahım!

 

Dizim yerdə kündədi

 

Əlim ətəyindədi.

 

Dilin duası nədi:

 

Eləməsən də sağ ol,

 

Eləsən də, Allahım

 

 

KÖLGƏSİ DİBİNDƏ OTURAN AĞAC

 

Budağın ucunda yumru qönçələr

 

İçində ilahi göylərin sirri

 

Gecənin beşində açılan səhər

 

Hansı dünyalardan xəbər gətirir.

 

Toxuma hamilə qalan ləklərin

 

Hələ kimsə bilməz nə var içində.

 

Yaza açılacaq gül-çiçəklərin

 

Yatır bir ilahi memar içində.

 

Gәldi dә, getdi dә nә qaldı yazdan,

 

Boylanar ardınca yol uzaqları.

 

Qürbәt gәmilәri keçir boğazdan

 

Baxır qәrib-qәrib sahil bağları

 

Kimin dodağında Tanrı kəlamı

 

Qatara düzülәr sirli cümlәlәr;

 

Yeraltı dünyanın soyuq salamı

 

Çağlayan bulağın gözündən gәlәr.

 

Hüzün var günәşin qürub çağında

 

Ordakı yer göyə, göy yerə möhtac

 

Qərib bir yolçudu yol qırağında

 

Kölgəsi dibində uyuyan ağac.

 

 

ÜRƏYİM

İki gözüm, iki dünya qoşa bax

 

Qanadları sındırılan quşa bax..

 

Ömür nədir sona qədər yaşa bax

 

Boğulan səs, sönən həvəs, ürəyim.

 

Duman çökdü bədən adlı büstünə

 

And içmişdim, əl qoymuşdum üstünə.

 

Yana-yana kim su səpdi tüstünə

 

Köksüm altda qəmə qəfəs ürəyim,

 

Yaşdan-yaşa neçəsinə vuruldun

 

Coşub daşan sellərinə duruldun

 

Heydən düşüb axır sən də yoruldun

 

Yorulmaram deyirdin bəs, ürəyim?!

 

 

Məmməd İSMAYIL

Ədəbiyyat qəzeti.- 2022.- 14 may. S. 6-7.