ABŞ Ukraynada Zəngəzur dəhlizi

təcrübəsini təkrarlamaq istəyir

Rusiyanın Ukrayna torpaqlarını işğal etmək üçün başlatdığı qanlı müharibə dörd ildir davam edir. Hər iki tərəfdən yüzminlərlə insan həlak olub, kəndlər-şəhərlər Yer üzündən silinib. Niyə? Rusiya imperiya siyasətindən əl çəkə bilmir, hələ də özündən kiçik xalqları boyunduruqda saxlamağa qərarlıdır. Bu, nə qədər davam edəcək? Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində davam edən Rusiya-Ukrayna-ABŞ danışıqları bu müstəvidə növbəti müzakirələrdən biridir və bütün dünya onun zərərçəkən tərəf – torpaqları işğal edilmiş Ukrayna üçün maksimum uğurlu başa çatmasını arzulayır.

Hafta.az-a müsahibə verən Ukrayna Milli Strateji Tədqiqatlar İnstitutunun direktor müavini, politoloq Vyaçeslav Potapenko danışıqlar prosesi ilə bağlı xeyli konkret, həm də müsbət fikirlər səsləndirdi.

– Hazırkı şəraitdə danışıqlardan çox şey gözləməməliyik, amma ümidimizi də itirə bilmərik. Bu danışıqlar əvvəlkilərdən bəzi cəhətlərinə görə fərqlənir:

Birincisi, ABŞ Ukraynaya silah tədarükünün maliyyələşdirilməsini dayandırıb və eyni zamanda Rusiyanın neft ixracının qarşısını almaq üçün də problemlər yaradıb.

İkincisi, Ukrayna nümayəndə heyətinə hazırda prezident aparatının və Ukraynada hərbi kəşfiyyatın keçmiş rəhbəri olan general-leytenant Budanov daxildir, Rusiya danışıqlar qrupuna isə hərbi kəşfiyyatın başqa bir rəhbəri başçısılıq edir. Dekabr ayında bildirilən əvvəlki görüş, görünür, məhsuldar keçib və bu yanaşmanın inkişaf etdirilməsinə qərar verilib.

– Moskva danışıqların birinci mərhələsindən sonra daha müsbət nəticələr barədə məlumat verir. Sizcə, müsbət olan nədir, Moskvanın tələbləri yerinə yetirilirmi?

– Bu haqda indidən nəsə demək çox çətindir, çünki az məlumat var. Düşünürəm ki, müzakirə Trampın 1 fevrala qədər müşahidə olunan enerji obyektlərini atəşə tutmamaq barədə razılaşmanı sınaqdan keçirməsi ilə bağlı ola bilər.

– Prezident Zelenski bildirir ki, nə olursa olsun, ərazilər, xüsusən də Donbas Rusiyaya verilməyəcək. Amma başa düşdüyüm qədəriylə, Rusiya bu bölgəni almaqda israr edir, Tramp isə Kiyevdən ərazi güzəştləri tələb edir. Bu barədə şərhlərinizi eşitmək istərdim...

– Ukrayna Konstitusiyasının 157-ci maddəsi ərazinin güzəştə getməsini qadağan edir, Rusiya Konstitusiyasında da oxşar maddə var. Düşünürəm ki, məsələnin mövcud dövlət çərçivəsində belə hüquqi şəkildə formalaşdırılması qeyri-realdır. Eyni zamanda, qoşunların yeridilməsi və çıxarılması Ali Baş Komandanın səlahiyyətindədir. ABŞ, ehtimal ki, Donbas məsələsini həll etmək üçün Zəngəzur dəhlizi təcrübəsini təkrarlamaq istəyir. Misir-İsrail müharibəsindən sonra Sinayda da oxşar qərar qəbul edilib. Təəssüf ki, detalları yalnız danışıqlar qrupu bilir.

– Ukrayna məsələsində Avropa və Amerika arasında fikir ayrılıqları var. Amerikanın ümumi yanaşması Rusiyapərəst mövqe, aldatma və ya Putinə qarşı oyun görüntüsü yaratmağa yönəlibmi?

– İnanıram ki, rəqib kimi təyin olunmuş Çin istisna olmaqla, yeni strateji sənədlər prosesin bütün iştirakçılarını eyni səviyyəyə, imtiyazsız qoyur. Yəni Rusiya, Almaniya və Böyük Britaniya sadəcə, Vaşinqtonun Pekinlə oynamağa çalışdığı hissələrdir. Köhnə elitalar buna hazır deyil.

– Son zamanlar Rusiya əhaliyə təzyiqi artırmaq üçün uzun mənzilli raketlərlə, xüsusən də enerji infrastrukturu ilə bütün Ukrayna şəhərlərini məhv edir. Əhalinin vəziyyəti necədir, soyuqdan necə qorunur? Xaricdən göndərilən texniki dəstək bütün əhalini soyuqdan xilas edə bilirmi?

– Vəziyyət mürəkkəbdir, hər şey bir çox amillərdən - təkcə texniki dəstəkdən deyil, həm də danışıqların gedişatından və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin təchizatından, hava şəraitindən asılıdır. İnsanlar həm kollektiv, həm də fərdi olaraq özlərini xilas etmək üçün tədbirlər görürlər.

– İnanıram ki, Trampın Qrenlandiya tələbi bu çətin dövrdə Rusiyaya güc verir. Yəni, Qərbin bu ada üzərində parçalandığını görən Moskva daha da aqressivləşir və planlarını, xüsusən də Ukrayna ərazisi ilə bağlı planlarını həyata keçirməyə çalışır. Qərbin bu mərhələdə Rusiyanın qarşısında parçalanmasının qarşısını almaq üçün nə etmək lazımdır? İnanıram ki, Rusiya mövcud vəziyyətdə gücünü bərpa edərsə, sonradan onu dayandırmaq daha çətin olacaq...

– Qərbin parçalanması davam edir - XX əsrin ortalarında ABŞ-nin qlobal ÜDM-in, təxminən, yarısını istehsal etdiyi və Avropaya iqtisadi üstünlüklər verə biləcəyi bir dövr var idi. Bundan əlavə, 1918-ci ildən bəri Avropada təhlükəsizlik, birliklər və strateji ittifaqlar ABŞ tərəfindən müəyyən edilir. Bu dövr növbəti ABŞ prezidentindən asılı olmayaraq, başa çatmaq üzrədir. ABŞ ehtiyatların hələ də bol olduğu və Çinin sıxışdırılmasının mümkün olduğu Qərb yarımkürəsinə diqqət yetirir. Mövcud tendensiya, ehtimal ki, Çinin Rusiyadakı və nəticədə Avropadakı rolunun güclənməsinə səbəb ola bilər.

– Hər gün eşidirəm, Rusiya qoşunları Ukraynanın daxilinə doğru irəliləyir. Məsələn, bu gün Rusiya veb saytlarında oxuyuram ki, onlar daha yeddi kəndi ələ keçiriblər. Sizcə, bu qədər embarqoya qarşı Rusiya zəifləmək əvəzinə, daha güclənir?

– Rusiya dəyişib – 2022-ci ilin fevral-mart aylarında Ukraynada baş verən uğursuz blitskriqdən bəri strategiyası - cəmiyyətin və iqtisadiyyatın militarizasiyası, Sovet hərbi texnologiyalarının və köhnə ittifaqların yeni adlar altında - Qlobal Cənub - bərpası müharibənin uzun müddət davam etməsinə imkan verir. Rusiya nə hərbi, nə də iqtisadi cəhətdən ABŞ-la birbaşa qarşıdurmaya girə bilməz. Soyuq Müharibə dövründə olduğu kimi, proksi münaqişələrin hər birinin öz tarixi var və Suriya, yaxud da Əfqanıstanda olduğu kimi iştirakçıların imkanlarından birbaşa asılı deyil.

– 2026-cı il ərzində müharibədə Ukrayna üçün hansı nəticələr gözləyirsiniz - qələbə, yoxsa məğlubiyyət?

– Hesab edirəm, Çinin 2023-cü ildə təklif etdiyi, təmas xəttində dondurma və danışıqları əhatə edən variant ən real variant olub və hələ də öz reallığını qoruyur, baxmayaraq ki, əvvəlcə Ukrayna, sonra Rusiya tərəfindən rədd edilib. Onun nə vaxt tətbiq olunacağı bir çox amillərdən, ilk növbədə ABŞ ilə Çin arasında müxtəlif isti və soyuq cəbhələrdəki qarşıdurmadan asılıdır...

Vyaçeslav Potapenko

Müsahibəni apardı:

Vüsal Tağıbəyli

Həftə içi.- 2026.- 5-11 fevral, №5.- S.5.