“Seriallarımız rəzalətdir...”

Musiqi, kino sahəsi dövlətin, millətin, xalqların kimliyini dünyaya təqdim edən, tanıdan ən mühüm strateji vasitələrdən biridir. Çəkilən filmlərlə millətin tarixini, məişətini öyrənmək və bunun üzərindən ya onu sevmək, ya da nifrət bəsləmək mümkündür. Əgər filmlər gözəl ssenari, aktyor, rejissor işi ilə ərsəyə gətirilərsə, bu, millətin üzünə güzgü tutması, özünün dəyərini, ideologiyasını dünyaya təqdim, təlqin etməsi üçün ən böyük silah rolunda çıxış edə bilir. Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsdiqlənən “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Mədəniyyət Konsepsiyası bu mövzunu yenidən gündəmə gətirdi.Müsahibimiz Milli Məclisin deputatı Tənzilə Rüstəmxanlıdır:

– Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə təsdiqlənən “Azərbaycan Mədəniyyəti – 2040” Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət Konsepsiyasını necə dəyərləndirirsiniz?

– Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin son iclasında məhz bu məsələlər müzakirə olundu. Əlbəttə, bir milləti yaşadan onun mədəniyyəti, təhsili və səhiyyəsidir. Bu üç amil millətin taleyində son dərəcə mühüm rol oynayır. Xüsusilə də düşünürəm, mədəniyyət və təhsil birinci sırada gəlir. Millətlər tarixdə məhz mədəniyyətləri ilə qalırlar.

Azərbaycan mədəniyyəti sahəsində görülən işləri inkar etmək olmaz. Mən istəmirəm ki, inkarçı olaq və hər şeyi yox sayaq. Xeyr, görülən işlər var və bunlar görünməkdədir. Ölkə başçısı bu sahəyə çox ciddi diqqət ayırır. Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva da rəhbəri olduğu Heydər Əliyev Fondu vasitəsilə bu məsələlərə xüsusi önəm verir, böyük layihələr həyata keçirilir. Təkcə Azərbaycan daxilində deyil, beynəlxalq səviyyədə də bir çox layihələrin müəllifi və icraçısıdırlar. Ona görə də Azərbaycan mədəniyyətini yaşatmaq üçün dövlətimizin qayğısı danılmazdır. Sadəcə, bəzən mövcud imkanlar lazımi şəkildə dəyərləndirilmir və onlardan düzgün istifadə olunmur.

– Konsepsiyada ən cox diqqət yetirilən məqamlardan biri kino sənayesi ilə baglı olub. Sizcə, bu gün Azərbaycanda kino sənayesinin vəziyyəti necədir?

– Hesab edirəm, xüsusilə kino sahəsində yadda qalan, milləti yaşadan, millətin tarixini maarifləndirən və öyrədən filmlərin çəkilməsinə daha çox diqqət ayrılmalıdır. Baxın, son 20 ildə Türkiyə bu sahədə ciddi irəliləyiş əldə edib. Hollivud və Bollivud dünya film sektorunda ön sıralarda gələn adlardır və bir çox ölkələr bu sahəyə böyük önəm verirlər. Demək olar ki, hər ölkə öz mədəniyyətini nümayiş etdirmək üçün çəkdiyi filmlərə, xüsusilə tarixi filmlərə xüsusi çalarlar əlavə edir. Düşünürəm, Türkiyə bu baxımdan bizim üçün yaxşı bir örnəkdir, çünki biz eyni millətik. Onların təcrübəsi öyrənilə bilər, onlarla əməkdaşlıq edilə bilər. Məsələn, Türkiyədə çəkilmiş “Diriliş Ertuğrul” serialı Osmanlı dövlətinin quruluşundan tutmuş, dirçəlişinə, tarixinə və apardığı mübarizələrə qədər bir çox məqamları millətə və gənc nəsillərə çatdırdı, maarifləndirdi, öyrətdi. Bu serial bir çox ölkələrdə ən yüksək reytinqlərlə izlənildi. Belə nümunələrə diqqət yetirmək, bu təcrübəni öyrənmək vacibdir. Hətta mən düşünürəm ki, kino sahəsində Türkiyədən rejissorlar və mütəxəssislər dəvət etmək olar.

– Mövcud reallıqda daha çox hansı mövzularda kino çəkilməsinə ehtiyac var? Qarabağın işğalı, azadlığı, yaşanan köçkünlük, qaçqınlıq, xalqın azadlıq mücadiləsi və digər bu kimi mövzuları əhatə edən bədii, sənədli filmlərin çəkilişi hansı səviyyədədir?

– Bəli, bu filmlər çəkilməlidir. Məsələn, Şuşanın azad olunması özü-özlüyündə bir qəhrəmanlıq dastanıdır. Çox qısa bir zamanda böyük qəhrəmanlıqlar yaşanıb orada. Bu hadisələr əsasında həm bədii film, həm də serial çəkilə bilər və bu sahədə xarici mütəxəssislər də dəvət oluna bilər. Hətta mən düşünürəm ki, dünyanın ən önəmli film sektorlarından olan xarici kino mütəxəssislərini də cəlb etmək olar. Məsələn, İslam aləmi ilə bağlı çəkilən bəzi filmlər kənardan dəvət edilən mütəxəssislər tərəfindən ərsəyə gətirilib. Bu günə qədər İslam dini və Peyğəmbərimizin həyatı ilə bağlı əsasən bir film geniş şəkildə tanınır və izlənilir. Bundan başqa, Azərbaycanın mədəniyyət abidələrinin qorunması, saxlanılması, onların fəlsəfəsinin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi məsələləri də çox önəmlidir. Bu abidələri necə əbədi yaşatmaq olar – bunlar da müzakirə mövzusu oldu. Mən düşünürəm ki, bu konsepsiyada bir çox məsələlər öz əksini tapıb.

– Kino sahəsinə dövlət tərəfindən ayrılan vəsait həmişə ciddi müzakirələrə yol açır. Bu il də istisna olmadı...

– Yaxşı bir film ortaya qoymaq üçün, əlbəttə, ciddi vəsait tələb olunur. Hesab edirəm ki, dövlətimiz bu sahəyə hər il daha ciddi maliyyə vəsaiti ayıracaq.

Qarabağ Zəfəri ilə bağlı ciddi filmlərin çəkilməsinə yüksək səviyyədə diqqət ayrılmalıdır. Məsələn, yaşadığımız acılar və faciələr, Xocalı soyqırımı ilə bağlı çox ciddi bir film çəkilə bilər. Sadəcə sənədli yox, insan talelərini əks etdirən, sağ qalanların həyat hekayələrini bədii və real şəkildə göstərən filmlərə üstünlük verilməlidir.

– Sonuncu dəfə hansı yeni Azərbaycan istehsalı olan kino və ya serial diqqətinizi çəkib?

– Azərbaycanda diqqətimi çəkən elə bir ciddi film yoxdur. Televiziyalarda gedən seriallar başdan-ayağa rəzalətdir və ürək bulandırır. Mən ad çəkmək istəmirəm, əksəriyyət o vəziyyətdədir. Heç bir mənası yoxdur, söyüşdən başqa heç nə göstərmir, tərbiyəvi əhəmiyyət daşımır. Azərbaycan mədəniyyətini, adətlərini, mənəvi dəyərlərini əks etdirən heç bir şey yoxdur o seriallarda. Sadəcə, reytinqə işləyirlər. Gəlin baxaq görək, hansı bir veriliş bu millətin tarixini öyrədir? Ola bilsin, belə verilişlər televiziyalara reytinq, pul gətirmir. Düşünürəm, gətirməsə belə, dövlət bu məsələyə ciddi nəzarət edib, buna vəsait ayırmalıdır. Elə mövzular var, bəlkə də onlar televiziyada reytinq qazanmayacaq, amma bu millətin tarixi, ədəbiyyatı, mənəviyyatı ilə bağlı olacaq. Bunu televiziyalarda tətbiq etmək və öyrətmək lazımdır. Yoxsa, iki-üç arvadı çıxarıb orada savaşdırırlar, ailə problemlərini gündəmə çıxarırlar. Guya camaata kiminsə evində baş verən o problemlər lazımdır?.. Mənəviyyatımızı bunlar korlayır. Məhz belə verilişlər də televiziyaya ciddi pullar gətirir. Həmin vəsaitlər hesabına hazırda bəzi televiziyalar Azərbaycanda heç bir dəyəri qorumur. Budur vəziyyət.

– Maraqlıdır ki, sadə tamaşaçılar da bu durumdan narahatdırlar. Nə qədər xoşlarına gəlməsə də baxırlar. Belə verilişlərin qarşısı niyə alınmır?

– Əgər bundan qazanc götürülürsə, redaksiyalar maraqlı olur. Qarşısı necə alınsın? Təbii ki, işimiz problemi söyləməkdir. Qarşısını almaq mənim işim deyil, aidiyyəti qurumlar bu barədə düşünməlidirlər.

– Konsepsiyada dublyaj sahəsinin inkişafı da nəzərdə tutulur. Türkiyə istehsalı olan filmlərin dublyajına ehtiyac varmı?

– Ən böyük rəzalət də Türkiyə istehsalı olan filmlərin dubliyaj olunmasıdır. Məlumdur ki, bu gün türk dövlətlərinin ortaq dilinin olması əsas hədəfdir. Ortaq dil Türk Dövlətləri Təşkilatına daxil olan dövlətlərin gələcəyini yönləndirməyə, birləşdirməyə doğru gedir. Azərbaycanla Türkiyə türkcəsi çox yaxın və anlaşılandırsa, o zaman türkdilli filmlər niyə dublyaj olunmalıdır? Əlbəttə ki, buna ehtiyac yoxdur. Bu çox qəribə, bir qədər də mənasız görünür. Türk dili filmlərinin dublyaj olunmasını kim “icad” edib, kim düşünüb, onu da bilmirəm. Hər halda, “bir millət, iki dövlət” deyiriksə, dilimiz də eynidir. Ola bilər, qaqauz, özbək, türkmən, qırğız dili olsaydı, o filmlərin tərcüməsi anlaşılan olardı. O dillər hələ ki, bir qədər çətin anlaşılır, qulağımız onlara o qədər də alışmayıb. Türkiyənin türkcəsi ilə Azərbaycan türkcəsi arasında elə bir anlaşılmayan söz yoxdur. Çox adam bu dublyajları qəbul etmir. Bu, xüsusilə də Türkiyədə düzgün anlaşılmır. İllərdir, bu məsələ müzakirə olunur, gündəmə gətirilir. Yəqin ki, öz həlini tapar. Bir sözlə, ortaq dilimizi yaratmaq istəyiriksə, əngəllər ortadan götürülməlidir.

Tənzilə Rüstəmxanlı

Müsahibəni apardı:

Tahirə Qafarlı

Həfə içi.- 2026.- 20-28 yanvar, №3.- S.5.