Cənub Qaz Dəhlizi Türkiyənin Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığını daha da dərinləşdirir

Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan-Türkiyə strateji tərəfdaşlığının ən konkret və uzunmüddətli nəticələrindən biri olmaqla yanaşı, Türkiyənin regional enerji mərkəzinə çevrilməsi strategiyasında müəyyənedici rol oynayır.

Bunu AZƏRTAC-a açıqlamasında beynəlxalq münasibətlər üzrə türk ekspert Serkan Gündoğdu bildirib.

Onun sözlərinə görə, bu təşəbbüs yalnız boru kəməri layihəsi deyil, eyni zamanda, çoxşaxəli geoiqtisadi və geosiyasi platforma kimi qiymətləndirilməlidir. Layihənin əsas sütunlarından biri olan TANAP Azərbaycan qazını Türkiyə üzərindən Avropaya çatdırmaqla ölkəni, sadəcə, tranzit dövlət statusundan çıxarıb enerji axınlarını yönləndirən və şaxələndirən mühüm aktora çevirib.

S.Gündoğdu qeyd edib ki, Cənub Qaz Dəhlizinin istismara verilməsi Türkiyənin həm enerji təchizatının təhlükəsizliyini gücləndirib, həm də onu Avropa bazarına uzanan strateji enerji körpüsünə çevirib. Enerji mərkəzinin formalaşması üçün əsas şərtlər mənbə müxtəlifliyi, güclü ötürmə infrastrukturu və geniş beynəlxalq əlaqələrdir. Cənub Qaz Dəhlizi bu üç elementi eyni anda təmin edən nadir layihələrdən biridir.

“Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Tbilisi-Ərzurum boru kəmərləri ilə başlanan enerji əməkdaşlığı Cənub Qaz Dəhlizi sayəsində daha geniş coğrafi və strateji çərçivəyə daşınıb. Xüsusilə TAP vasitəsilə qazın Cənubi Avropaya çatdırılması Türkiyənin Avropanın enerji təhlükəsizliyi sistemində mövqeyini daha da möhkəmləndirib. Avropa İttifaqının enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasəti çərçivəsində Azərbaycan qazı Rusiya xaricində mühüm alternativlərdən biri hesab olunur və bu marşrutun əsas tranzit ölkəsi Türkiyədir. Bu layihə Türkiyə üçün bir sıra strateji üstünlüklər yaradır. İlk növbədə, Azərbaycan qazının uzunmüddətli və sabit şəkildə təmin edilməsi Türkiyənin enerji portfelinin şaxələndirilməsinə xidmət edir və xarici asılılıq risklərini azaldır. Digər tərəfdən, layihə Türkiyənin geosiyasi çəkisini artıraraq onu Xəzər hövzəsi ilə Avropa arasında əvəzolunmaz enerji bağlantı nöqtəsinə çevirir”, - deyə ekspert bildirib.

O əlavə edib ki, layihə, eyni zamanda, Türkiyəyə iqtisadi və ticari baxımdan da yeni imkanlar yaradır. Enerji ticarət mərkəzinə çevrilmək strategiyası çərçivəsində Türkiyə artıq yalnız qazın keçdiyi ölkə deyil, həm də qiymətin formalaşdığı və ticarətin həyata keçirildiyi bazara çevrilmək istiqamətində irəliləyir. Cənub Qaz Dəhlizi bu məqsəd üçün zəruri həcm və etibarlılığı təmin edir.

S.Gündoğdu qeyd edib ki, Azərbaycan-Türkiyə enerji əməkdaşlığı bu layihə sayəsində “resurs–tranzit” modelindən daha geniş strateji tərəfdaşlıq mərhələsinə keçib. Birgə investisiya, ortaq idarəetmə və uzunmüddətli müqavilə mexanizmləri iki ölkə arasında qarşılıqlı asılılığı artıraraq münasibətləri daha institusional səviyyəyə yüksəldir. Bu isə siyasi əlaqələrin sabitliyinə də müsbət təsir göstərir.

“Enerji sahəsində dərin inteqrasiya müdafiə, nəqliyyat və ticarət kimi digər sahələrdə də əməkdaşlığın genişlənməsinə stimul verir. Gələcəkdə Cənub Qaz Dəhlizinin ötürmə gücünün artırılması və yeni mənbələrin xüsusilə Xəzər regionundakı əlavə yataqların və potensial Mərkəzi Asiya qazının sistemə qoşulması Türkiyənin enerji mərkəzi olmaq iddiasını daha da gücləndirə bilər. Bu proses Türkiyəni, sadəcə, tranzit ölkədən qazın saxlanıldığı, yenidən ixrac olunduğu və qiymətləndirildiyi regional enerji ticarət mərkəzinə çevirə bilər. Belə bir inkişaf Ankaranın Avropanın enerji təhlükəsizliyi sistemində yalnız tamamlayıcı deyil, həm də qurucu aktorlardan birinə çevrilməsinə şərait yarada bilər”, - deyə S.Gündoğdu vurğulayıb.

Ekspert əlavə edib ki, Avropa İttifaqının enerji strategiyalarında xüsusi yer tutan təchizatın şaxələndirilməsi və alternativ mənbələrə çıxış məqsədləri nəzərə alındıqda, Türkiyənin Avropanın enerji təhlükəsizliyində rolu yaxın illərdə daha da artacaq. Bu rolun logistika mərkəzindən enerji ticarət mərkəzinə, alternativ marşrutdan strateji enerji memarına və regional aktordan Avropa enerji təhlükəsizliyinin əsas tərəfdaşlarından birinə doğru inkişaf etməsi mümkündür.

S.Gündoğdu bildirib ki, Cənub Qaz Dəhlizi Türkiyənin enerji strategiyasında dönüş nöqtəsi hesab olunur. Layihə Türkiyənin geosiyasi mövqeyini gücləndirir, Avropa ilə enerji sahəsində qarşılıqlı asılılığı artırır və Azərbaycanla strateji tərəfdaşlığı daha da dərinləşdirir. Bütün bu amillər göstərir ki, layihə gələcəkdə Türkiyənin regional enerji mərkəzinə çevrilməsi üçün ciddi potensial yaradır və Ankara-Bakı enerji əməkdaşlığını daha yüksək və institusional səviyyəyə yüksəldir.

Hərbi And .- 2026.- 6 mart (№9).- S.4.