Hansı qidalar xərçəng

riskini kəskin şəkildə artırır?..

ABŞ-ın Florida Atlantik Universitetinin (FAU) alimləri tərəfindən aparılan araşdırma göstərib ki, həddindən artıq emal olunmuş qidalarla zəngin qidalanma yetkinlərdə ürək-damar xəstəlikləri riskini 47 faiz artırır.

Tədqiqatın nəticələrinə görə, 2021-2023-cü illər arasında hisə verilmiş ət məhsulları, şirniyyatlar, peçenyelər, dondurulmuş pizza, şəkərli qazlı içkilər və kartof çipsləri kimi qidaları daha çox istehlak edən ABŞ sakinləri ölkədə ölümün əsas səbəbi olan ürək xəstəlikləri baxımından ən yüksək risk qrupunda yer alıblar. Alimlər bildiriblər ki, bu məhsullar hazırda Amerikanın qidalanma modelinin təxminən 60 faizini təşkil edir və çox vaxt daha sağlam alternativlərlə müqayisədə daha ucuz olduğu üçün geniş yayılıb. Lakin bu qidalar yüksək miqdarda duz, şəkər və zərərli yağlar ehtiva etməklə yanaşı, ürək və bağırsaq sağlamlığına mənfi təsir göstərir, eyni zamanda, xərçəng və erkən ölüm riskini artırır.

FAU-nun Birinci Ser Riçard Doll adına Tibb və profilaktik tibb kafedrasının professoru, həkim Çarlz Hennekens bildirib ki, əldə edilən nəticələr gələcək elmi araşdırmalar, klinik tibbi xidmət və ictimai səhiyyə siyasəti baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.Mütəxəssislər səhiyyə işçilərinə pasiyentləri həddindən artıq emal olunmuş qidaların istehlakını azaltmağa təşviq etmələrini tövsiyə ediblər.

Tədqiqat ABŞ-ın Milli Sağlamlıq və Qidalanma Araşdırması Proqramının məlumatları əsasında aparılıb. Araşdırma çərçivəsində 4 min 787 yetkin şəxsin sağlamlıq göstəriciləri təhlil edilib. İştirakçıların ən azı bir gün üzrə detallı qidalanma qeydləri, həmçinin infarkt və insult keçirib-keçirmədikləri ilə bağlı məlumatlar yer alıb. Alimlər bu məlumatlar əsasında iştirakçıların gündəlik qəbul etdikləri kalorinin neçə faizinin həddindən artıq emal olunmuş qidalardan ibarət olduğunu hesablayıblar. Daha sonra şəxslər bu göstəriciyə görə qruplaşdırılıb. Bundan əlavə, analiz zamanı yaş, cins, irqi və etnik mənsubiyyət, tütün istifadəsi və gəlir səviyyəsi kimi amillər də nəzərə alınıb.

Araşdırmada bu qidaların kolorektal xərçənglə əlaqəsi də xüsusi olaraq araşdırılıb. Qeyd olunub ki, son illərdə 50 yaşdan aşağı yetkinlər arasında bu növ xərçəng halları artmaqdadır və həkimlər bunun mümkün səbəblərindən biri kimi məhz həddindən artıq emal olunmuş qidaları göstərirlər.

Amerika Xərçəng Dərnəyinin məlumatına görə, hazırda gənc yaşda kolorektal xərçəng diaqnozu alanların sayı 10 il əvvəllə müqayisədə təxminən iki dəfə artıb. Bu il ABŞ-da 108 min 860 yeni yoğun bağırsaq xərçəngi, eləcə də 49 min 990 yeni düz bağırsaq xərçəngi halının qeydə alınacağı proqnozlaşdırılır.

Tədqiqatın həmmüəlliflərindən biri, FAU-nun Şmidt tibb fakültəsinin Daxili xəstəliklər bölməsinin rəhbəri, həkim Allison Ferris bildirib ki, həddindən artıq emal olunmuş qidaların artan istehlakı, digər qidalanma və həyat tərzi amilləri ilə birlikdə geniş yayılmış və ciddi mədə-bağırsaq xəstəliklərinin inkişafına töhfə verən əsas faktorlar arasında yer ala bilər. Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, maarifləndirmə və düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması xəstəliklərin qarşısının alınmasında ilk və ən vacib addımdır.

İki sahil.- 2026.- 13 fevral, №11.- S.8.