Mineral suların təbii muzeyi

 

Naxçıvanda müalicəvi suların turizm baxımından qiymətləndirilməsi vacibdir

Naxçıvan Muxtar Respublikasında mürəkkəb landşaft kompleksi müxtəlif növ rekreasiya ehtiyatları ilə zəngindir. Bölgədə ekoloji cəhətdən təmiz hava, dərman bitkiləri, çoxsaylı tarixi və təbii abidələrin, zəngin müalicəvi suların olması turizmi inkişaf etdirməyə geniş şərait yaradan başlıca amillərdəndir.

Naxçıvanda 33 növ mineral su var

Naxçıvan Muxtar Respublikası təbii və mineral suyu olan bulaqlarına görə dünyada diqqəti cəlb edən bölgələrdəndir. Bu səbəbdən də Naxçıvanı çox vaxt mineral suların təbii muzeyi adlandırırlar.

Muxtar respublikanın 5,5 min kvadratkilometrlik sahəsində 250-dən artıq mineral su mənbəyi var. Bu bulaqların əksəriyyəti Şahbuzda, Ordubadda, Şərurda və Naxçıvan çayının vadilərindədir. Bulaqlar kimyəvi tərkibinə görə müxtəlif tipli olub, təsərrüfatda, məişətdə, sənayedə və müalicə məqsədilə istifadə olunur.

1843-cü ildən muxtar respublikada olan təbii suların kimyəvi tərkibinin öyrənilməsinə başlansa da, bu sahədə planlı kəşfiyyat işləri XX yüzillikdə aparılıb. Aydın olub ki, Naxçıvanda mineral suların 6 tipi, 16 sinfi və 33 müxtəlif növü mövcuddur. Bu suların 98 faizi karbon qazı olub, hidrokarbonat tipli sulara aid edilir.

Darıdağda buruq quyularının hərarəti 500 daha yuxarı olan sular aşkar edilib. Azərbaycanda olan karbon qazlı suların 35 faizi Naxçıvan Muxtar Respublikası ərazisindədir.

Şahbuz şəhəri ərazisindəki çay vadiləri boyu 40 kv.km sahədə 50-dək mineral su mənbəyi, Babək rayonunun 1200 kv.km ərazisi daxilində 50 mineral-müalicə su mənbəyi, Culfada 900 kv.km sahədə 85 mineral su bulağı aşkarlanıb. Şərurda mineral su bulaqları çox zəngin deyil. 1316 kv.km. ərazidə 7 mineral su mənbəyi öyrənilib. Müalicəvi əhəmiyyətinə görə Sirab, Badamlı, Vayxır, Nəhəcir, Narzan, Böyrəksuyu daha çox əhəmiyyətli təbii süfrə sularından hesab olunur ki, bunlar da turizmin inkişafına geniş imkanlar açır.

Bahasu mineral su bulağı Sədərək rayonunda, Araz çayının sahilindədir. Bahasu bulağının NMR yeganə hidrokarbonatlı-maqneziumlu mineral su olduğu ehtimal edilir. Blokada şəraitində olmasına baxmayaraq, Naxçıvanda mineral su zavodları fəaliyyət göstərir. Respublikamızın bütün bölgələrinə, o baxımdan Bakı şəhərinə bu mineral sulardan çoxlu sayda göndərilir.

Badamlı mineral su yatağı Şahbuz şəhəri ərazisində Badamlı kəndindən 3 km şimal qərbdə, dəniz səviyyəsindən 1274 m hündürlükdədir. Bu yataq bir neçə bulaqdan ibarət qrup şəklindədir. Yatağın istismar ehtiyatı 1070 m3/gün hesablanıb. Buradakı 5 saylı quyunun suyu Rusiya Federasiyasının Arşan bulağının suyuna yaxın olub, Narzan tiplidir. Badamlı suyunu mədə-bağırsaq qaraciyərin bəzi xəstəlikləri zamanı içmək faydalıdır.

Sirab mineral su yatağı Babək rayonu ərazisində, Sirab kəndindən 3 km şimalda, dəniz səviyyəsinin 1100 m hündürlüyündədir. Sirab suyu qədim zamanlardan məşhur olmaqla, mühüm müalicə vasitəsi kimi tanınıb. Yataqda kimyəvi tərkibinə görə fərqlənən üç tip su aşkar edilib. Yatağın 3 saylı quyusunun suyu Saxalindəki Sineqorski tipli suya uyğundur. Yatağın ehtiyatı 1053 m3/gün təsdiq edilib. Sudan mədə-bağırsaq, öd yolları qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur.

Darıdağ mineral su yatağı Culfa şəhərindən 8 km şimal-şərqdə, Darıdağın ətəyində, dəniz səviyyəsindən 800-900 m hündürlükdədir. 5 bulaq 32 kəşfiyyat quyusundan ibarətdir. Suların kimyəvi tərkibi öyrənilib. Suyu karbon qazlı, mərgümüşlü, yüksək minerallaşmış xlorlu-hidrokarbonatlı-natriumludur; Kudova (Polşa), Lya-Burbül (Fransa), Dürkqeyt (Almaniya), Sinedorsk (Saxalin) sularının analoqudur. Lakin suyun tərkibindəki mineral duzların mütənasibliyi ilə Darıdağ suyu onlardan üstündür. Temperaturu 53-570C, ehtiyatı 4507 m3/gün təsdiq edilib.

Darıdağ suyundan xeyli xəstəliklər zamanı istifadə olunur. Təkcə bir faktı demək kifayətdir ki, 1930-cu illərdən malyariyalı xəstələr bu şəfalı sudan istifadə ediblər.

Culfa Darıdağ müalicəxanasının ərazisində yeni korpus istifadəyə verilib, korpusda tibbi yardım digər xidmət növləri qonaqlar üçün yaradılıb.

Bir sözlə, Naxçıvan Muxtar Respublikasında turizmin inkişafı üçün potensial imkanlar vardır bu imkanlardan bacarıqla istifadə etmək lazımdır.

 

Fəxriyyə Abdullayeva

 

Mədəniyyət.- 2010.- 20 avqust.- S. 9.