Şuşa mədəniyyətinin inciləri: Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev

 

Mədəniyyət Nazirliyinin Şuşa mədəniyyətinin inciləri layihəsi müxtəlif bölmələr üzrə təqdimatlarla davam edir. Şuşa İli münasibətilə həyata keçirilən layihənin Şuşanın ədəbi həyatı bölməsinin növbəti təqdimatı Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndəsi, böyük dramaturq, nasir, publisistteatr təşkilatçısı, tanınmış ictimai xadim, Əməkdar incəsənət xadimi Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevə həsr olunub.

Əbdürrəhim bəy Əsəd bəy oğlu Haqverdiyev 1870-ci il mayın 17-də Şuşa şəhərində anadan olub. 1890-cı ildə Şuşa ralnı məktəbinin altıncı sinfini bitirib, Tiflis ralnı məktəbinin snuncu sinfində təhsili davam etdirib. 1891-ci ildə Tiflisdə təhsilini başa vurduqdan sonra Peterburq Yl Mühəndisləri İnstitutuna daxil lub.

Gənc yazıçı özünün ilk pyesləri Yyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini (1892) və Dağılan tifaqı (1896) da Ptrburqda yazıb. 1899-cu ildə , Ptrburqdan Şuşaya qayıdır. Şuşada iki il qalır və xalq yaradıcılığı nümunələrini tplamaqla məşğul lur. Ədib Bəxtsiz cavan pysini də 1900-cü ildə Şuşada yazır. Pys lə həmin il tamaşaya qyulur. 1901-ci ildə Ə.Haqvrdiyv Şuşadan Bakıya gəlir və burada Pəri cadu pysini tamamlayır.

Ə.Haqvrdiyv 1906-cı ildə Rusiya Dövlət Dumasına Gəncə quberniyası üzrə nümayəndə seçilirPtrburqda qalır, Ağa Məhəmməd şah Qacar faciəsini yazmaq üçün dövlət kitabxanasında araşdırma aparır. 1907-ci ildə yazıçı ynə həmin faciəyə aid əlavə məlumat tplamaq üçün İrana səfər dir. Faciə ilk dəfə 1907-ci ildə Bakıda tamaşaya qyulubuzun illər böyük müvəffəqiyyətlə səhnələrdə ynanılıb.

1906-cı ildə Mlla Nəsrəddin jurnalı nəşrə başlayıb. Ədib dərgidə Cyranəli, Xrtdan, Həkimi-nuni-səğir, Lağlağı, Mzalan, Süpürgəsaqqal və başqa imzalarla hekayə, flytnpublisist məqalələr çap tdirib. Ə.Haqvrdiyvin jurnalda dərc olunan Cəhənnəm məktubları, Mzalan bəyin səyahətnaməsi, Marallarım əsərləri böyük maraqla qarşılanıb.

Müəllifin Qırmızı qarı, Ədalət qapıları, Ağac kölgəsində, Vavyla, Köhnə dudman, Baba yurdunda, Qadınlar bayramı, Kamran, Sağsağan, Yldaş Krğlu, Çx gözəl, həmçinin Marallarım silsiləsindən hkayələri ədəbi ictimaiyyətin diqqətini cəlb edib. Yazıçının hkayələrinin bir qismi Marallarım (1927) və Hkayələr (1940) kitabında tplanıb.

1928-ci ildə ədəbiyyat və incəsənət sahəsindəki xidmətləri nəzərə alınaraq Ə.Haqverdiyevə Əməkdar incəsənət xadimi fəxri adı vrilib. Böyük ədib 1933-cü il dekabrın 11-də Bakıda vəfat edib, Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

 

Prezident İlham Əliyevin 31 yanvar 2020-ci il tarixli sərəncamı ilə ədibin anadan olmasının 150 illiyi ölkəmizdə qeyd edilib. Ə.Haqverdiyevin 150 illiyi eyni zamanda UNESCO-nun 20202021-ci illər üçün görkəmli şəxslərin və əlamətdar hadisələrin yubileyləri siyahısına daxil edilib.

 

Mədəniyyət.- 2022.- 18 may.- S.6.