"Turist üçün təqdim olunan bütün idmətlərdə müasirlik effekti olmalıdır"

Nizami Cəfərov: Mədəniyyət tariimizin təbliği sahəsində problemlər də var

 

Azərbaycan təminən bir aydan sonra dünya miqyaslı bir mərasimə ev sahibliyi edəcək. Bir ölkə, millət kimi zəngin tarii-mədəni irsə sahib olmağımıza bamayaraq, Azərbaycanın bir dövlət kimi özü bağlı həqiqətləri ancaq son 20 ildə dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq imkanı olub.

Eurovizion müsabiqəsində dünyanın diqqətinin ölkəmizə yönələcəyi qaçılmazdır. Elə isə dünyanın diqqətini hansı məqamlara cəlb etməklə ölkəmizi daha yaşı təbliğ etmək və tanıtmaq olar? Millət vəkili, professor Nizami Cəfərov mövzu ilə bağlı suallarımızı cavablandırdı.

-Nizami müəllim, bir aydan sonra Azərbaycan dünya miqyaslı musiqi yarışmasına ev sahibliyi edəcək. Sizcə, bir millətin, dövlətin sahib olduqlarını dünya miqyasında tanıda bilməsi üçün hansı amillər vacibdir?

-Hər hansı bir ölkə mədəniyyətini, tarii irsini təbliğ edə bilmək, tanıtmaq üçün dünyada mədəni, intellektual imicə sahib olmalıdır. Bugünkü dünya belədir ki, bir sahə ilə təbliğat yetərli olmur. Ölkənin özünün maddi-mənəvi, o cümlədən siyasi bir qüdrəti olmalıdır. Bu ölkədə böyük məktəblərin, milli arakterin olduğu bilinməlidir. Eyni zamanda, sənin tariin, mədəniyyətin zəngin olmalıdır ki, onu təbliğ edə biləsən. Deyək ki, Azərbaycanda Qobustan, İçəri şəhər var, Azərbaycanın Nizami Gəncəvisi, Nəsimisi, Füzulisi, Molla Pənah Vaqifi var. Qarabağ mədəniyyəti, Şuşa var, Naçıvan abidələri var. Bunlar ölkəni təbliğ edir. Dünyada olan tarii-mədəni irs təbliğat olunmasa da, onsuz da öyrənilir. Amma həmin irsin varisi kimi çıış etmək məsələsi var. Deyək ki, Mövlana Cəlalləddin Rumi Türkiyənin Konya şəhərində yaşayıb, yaradıb, fəaliyyət göstərib. Bu gün həmin şəhər Mövlananın hesabına yaşayır. Şəhərə gələn turistlərə onunla əlaqəli olan məkanların təqdim olunması oranı məhşur edib. Biz bu məsələləri hələ indi-indi öyrənirik. Azərbaycanın Gəncə şəhəri Nizami Gəncəvi ilə o qədər də tanınmır. Burada beynəlalq turist cəmiyyəti üçün Nizamini atırladacaq-onun əsərlərini, dünyagörüşünü, o dövrün mədəniyyətini, şairin insanpərvərlik əhval-ruhiyyəsini, etnoqrafiyasını əks etdirən məqamları təqdim etməklə Gəncəni məhşurlaşdırmaq olar. Düzdür, sovetlər birliyinin tərkibində olmağımız bu hallara yol açıb. Hətta Nizamini bizim əlimizdən almaq istəyiblər. Hətta bu gün də İrandan elə iddialar gəlir. Ona görə də biz hazırda müasir üsulları öyrənirik. Yəni öz kimliyini, mədəniyyətini, tariini dünyaya çatdırmaq üçün böyük təcrübən olmalıdır. Hələlik dünya bizi özünün dərk edəcəyi şəkildə tanıyır. Gərək elə işlərimiz olsun ki, dünya bizim mədəniyyətin böyüklüyünü indikindən yaşı dərk etsin. Məsələn, erməni soyqırımı məsələsi, əsrlərdir alqımızın başına gətirilənlər faciədir. Faciənin özü də bir mədəniyyət kimi yaşanmalıdır. Bunu da biz uzun müddət dünyaya çatdıra bilməmişik. Amma indi çatdırırıq. Ortaya faktlar, materiallar çıır. Söhbət ondan gedir ki, bu, bir hücum diplomatiyası olmalıdır. Bizə qarşı tari boyu çolu töhmətlər olub. Çalışıblar ki, ümumən türk alqlarına, o cümlədən azərbaycanlılara bu töhmətləri mənimsətsinlər. Bizi aşağılamaq, ikinci-üçüncü dərəcəli insanlar cərgəsinə dail etmək cəhdləri olub. Biz də hücum diplomatiyası ilə özümüzü aşağılıq kompleksindən ilas etməliyik. Bunun üçün də ölkədə müstəqillik illərindən başlayaraq ço böyük işlər görülüb. Hətta biz özümüz nə qədər böyük bir mədəniyyətin varisi olduğumuza inanmalı, bunun bilməli və nə qədər böyük bir mədəniyyətin varisi olduğumuzu bugunkü həyatımızla hiss etdirməliyik. Özü də bu işlər təbii şəkildə aparılmalıdır. Ermənilər süni şəkildə nələrisə öz adlarına çısalar da, bunun heç bir mənası olmayacaq. Dünya buna inanmayacaq. Çünki bizim haqqımızda yüzlərlə kitablar yazılıb. Onları ouyanda həqiqətlər ortaya çıır. 19-cu əsrdən başlayaraq şərqşünaslıq, türkologiya bizim alqları geniş şəkildə öyrənib.

-Ölkənin turistlər üçün açılması istiqamətində işlər gedir. Azərbaycan haqqında o qədər də təsəvvürləri olmayan turistlər üçün ilk növbədə nələr təqdim olunmalıdır?

-Hazırda ölkəni turistlər üçün açmağa çalışırıq və açacayıq da. Tanınmaq üçün bunu etməliyik. Hətta biz özümüzü gizlətməyə çalışsaq da, mümkün deyil. Çünki dünyanın ən ucqar yerində olan məkan da dünya üçün bəllidir. Amma təbii ki, bu məlumatlar bütün insanlar, kütlə üçün məlum deyil. Birinci növbədə ölkəmizi dünyaya açmaq üçün infrastruktur yaradılır. Turistlər Azərbaycana gələndə həm dincəlməli, istirahət etməli, yaşı gün keçirməlidirlər. Mədəniyyətimizi təqdim etmək üsullarımız var. Bunun üçün muzeylərimiz yaşı işləməlidirlər. Dünyanın hər hansı ölkəsinə gedəndə turistlər birinci növbədə muzeylərə daha ço müraciət edir. Tarii abidələrimiz həm bərpa olunmalı, həm də təqdimat bütün sahələrdə müasir standartlar səviyyəsində olmalıdır. Tarii abidə haqqında məlumat zənginliyi olmalıdır. Yəni, turist üçün lazım olan səviyyədə təqdim olunmalıdır. Bu işin də öz tenologiyaları var. İkinci bir məsələ var ki, Azərbaycana gələn turist normal yaşam qaydaları ilə təmin olunmalıdır. Bizim alqımızı nədə qınamaq olsa da, qonaqpərvərlikdə qınamaq olmaz. Bizim qədər qonağa hörmət edən, nazı ilə oynayan alq təsəvvür etmək çətindir. Bu baımdan bu bizim üstünlüyümüzdür. Qonağı küçədə qoymuruq. Amma gərək bütün idmətlərdə müasirlik effekti olsun. Turist Qobustana gedəcəksə, orada onun dincəlməsi üçün hər cür şərait olmalıdır. Oranın yeməkanalarından başlamış, dincəlmə yerlərinə qədər bütün idmətlər nəzərdə tutulmalıdır. Təbliğat üçün birinci növbədə sənin incəsənət əsərin, mədəniyyət nümunən bazar prinsiplərinə uyğun olaraq oraya çımalıdır. Eyni zamanda, başqa üsullar da mövcuddur. Cənab prezidentin tapşırığı ilə bizim mütəlif ölkələrdə səfirliklərin nəzdində mədəniyyət mərkəzləri yaradılması qərara alınıb. Bu mərkəzlər Azərbaycanı, onun mədəniyyətini tanıdan, təbliğ edən üsusi yerlər olacaq. Hətta Azərbaycanla maraqlanmayanları da maraqlandırmaq üçün işlər görüləcək. Ən mühüm məsələlərdən biri də reklamdır. Bu yaınlarda Bakıda reklamla bağlı beynəlalq tədbir keçirildi. Orada belə bir fikir səsləndi ki, son zamanlar dünyanın nüfuzlu televiziyalarında Azərbaycan barəsində reklam çarları gedəndən sonra ölkəyə gələn turistlərin sayı bir neçə dəfə artıb. Azərbaycan dincəlmək üçün münasib bir ölkədir. Bu tipli müəyyən konkret modellər hazırlanıb ki, Azərbaycan dünyaya təqdim olunsun. Eyni zamanda, düşünürəm ki, Azərbaycanın mədəniyyət tarii barəsində bir sıra işlər görülməlidir. Mədəniyyət tarii barəsində əsərlər yazılmalıdır. Nə qədər böyük işlər görülsə də, eyli problemlər də var. Bu gün elə bir kiçik həcmli-cib kitabı formasında olan və dəqiq məlumatları əks etdirən kitab tapa bilməzsən ki, orada Azərbaycan barəsində ibtidai məlumat verilsin. Bəzən bir-birindən həddən artıq fərqli mülahizələrlə dolu və məntiqsiz kitablar da buraılır. Görürsən ki, həmin əsərləri peşəkarlar işləməyib. Amma görülən işlər də var. Mədəniyyətimizlə bağlı albomlar nəşr olunur. Məlumdur ki, abidə təkcə tarii abidədən ibarət deyil. Təbiət abidələri var. Məsələn, Göy-göl, eyni zamanda Qubada, Naçıvanda, Şəkidə, Lənkəranda təbiət gözəlliklərini göstərən meşələrimiz, çaylarımız, dağlarımız təqdim olunmalıdır ki, bütöv bir mənzərə yaransın, görünsün.

-Qonaqpərvər olsaq da, turistlərin cəlb edilməsi üçün müasir səviyyəli infrastrukturun vacibliyini vurğuladınız. təlf ölkələrdə olmusunuz. Yəqin ki, ordakı otelləri ölkəmizdə olanlarla müqayisə imkanlarınız olub. Hansı fərqlər var?

-7-8 il bundan əvvələ kimi Azərbaycanda indiki qədər otel yo idi. Artıq çolu sayda otellər var. Eləcə də regionlarımızda aylarla qalmaq imkanı yaradan otellərimiz var. Amma həmişə biz idmətdən əziyyət çəkmişik. Olduğum ölkələrin heç də hamısında vəziyyət yaşı deyil. Türkiyənin təcrübəsi bizə daha yaındır və bu təcrübəni öyrənmək üçün mübadilələr gedir. Azərbaycanda Turizm İnstitutu fəaliyyət göstərir və mütəəssislər yetişdirilir. Hələ biz bu işdə başlanğıc mərhələsindəyik. Turistlər üçün olan məişət idmətindən başlamış bir ço sahələrə qədər hələ ilkin addımlarımızı atırıq. Bu sahə bizdə yavaş-yavaş inkişaf edir. Buna diqqət yetirmək lazımdır. Bəzən ço gözəl otel tikilsə və yaud gözəl bir istirahət mərkəzi yaradılsa da, idmət səviyyəsi imkan vermir ki, gələn turist lazımı şəkildə razı getsin. Amma düşünürəm ki, əgər 7-8 il əvvəl normal otel yo idisə və indi artıq o məsələ həll olunubsa, digər məsələlər də həll olunacaq.

-Bu məsələlərin həlli istiqamətində maneləri nədə görürsünüz?

-Əsas mədəniyyətin ümumi inkişafıdır. Bu inkişaf varsa, istər-istəməz ən mütəlif sahələri əhatə edəcək. Əsas onun maddi bazasıdır ki, bu gün o artıq Azərbaycanda var. Maddi baza nə qədər möhkəm və davamlıdırsa, ondan doğulacaq infrastruktur, idmət tenologiyası, təbliğat sistemi işləyəcək. İqtisadiyyat geri olardısa, bu işləri görmək mümkün olmazdı. Güman edirəm ki, ço yaın bir zamanda biz ço gözəl bir turist ölkəsi olacayıq. Bircə mane olan bir faktor var ki, o da Dağlıq Qarabağ problemidir. Dağlıq Qarabağ probleminin həlli Azərbaycanın sürətli inkişafı üçün bir sıra əsaslı maneləri aradan qaldırmış olardı. Amma bununla yanaşı, hazırki inkişafın gedişatı hər halda o problemin həlli üçün də şərtdir. Ölkənin inkişafı onun insanın inkişafı, dünyaya lazımi səviyyədə, kompleksiz şəkildə çıarılması deməkdir. Eyni zamanda, bu inkişaf artıq tariə çevrilmiş hadisələrin, qarşıya çıan problemlərin daha asan həlli üçün daha yaşı şərait yaradacaq.

 

 

Aygün

 

Olaylar.- 2012.- 6 aprel.- S.6.