Belə əsərlər yazmaq

həm vacibdir, həm də ağır

Yunus Oğuz bu yolları gözəl keçir...

Əslində kitab təqdimatına yığışmışdılar. Yazıçı-publisist, tarixi romanlar müəllifi Yunus Oğuzun ötən il çapdan çıxan "TÜRK" etnonimi və törələri" kitabının təqdimatına... Ədəbiyyat cameəmizin aydınları, elmi ictimaiyyətimizin fədailəri, media nümayəndələri... Həm də türk sözünün, türkçülüyün aşiqləri... Odur ki, bu tədbirdə söhbət həm Yunus Oğuzun yaradıcılığından, həm türkçülükdən, həm də yüz illərdir başlanğıcı axtarılan və sonunda QIZIL ALMA olan o böyük YOLDAN getdi. Məkan isə həmişəki kimi ATATÜRK MƏRKƏZİ! Aydınlarımızın dəyərli çıxışlarını təqdim edirik.

Nizami Cəfərov, akademik

-Yunus Oğuz az qala 50 ildir ki, yaradıcılıqla məşğuldur və bizim tarixi roman sənətini dirçəldən, çoxlu sayda tarixi romanlar yazan, Azərbaycan tarixində, Türk tarixində demək olar ki, bir qaranlıq səhifə belə qoymayan tarixi roman ustasıdır. Onun bir neçə tarixi romanı orta məktəb proqramlarında əlavə oxu kimi tədris edilir.

Yunusla mən Türk dünyası ölkələrində çox olmuşam və ona olan hörməti həmişə görmüşəm. Onu necə qarşılayırlar, kitablarını necə oxuyurlar, necə müzakirə edirlər. Məsələn, mənim üçün həmişə fəxr olub ki, Daşkəndin ən böyük kitab mağazasında Yunus Oğuzun kitabları satılır. Bu, adamın ruhunu oyadan bir nəticə, gözəl bir faktdır.

Türk dünyasında qəribə bir təsəvvür var. Bəzən insanlar bu ölkələrə gedirlər, ayrı-ayrı adamlar, idarə, müəssisə, universitetlərlə dost olurlar, işgüzar münasibətlərə girirlər, səmimi olmağa çalışırlar və hörmət qazanırlar.

Yunus Oğuzu daim mübahisə edən görmüşəm.

Özbəkistandaydıq. "Əmir Teymur" romanının müzakirəsi gedirdi. Yunus Oğuz birdən dedi ki, Əmir Teymur türkdür. Özbəklərə "Əmir Teymur türkdür" demək özünə qəsd eləmək kimi bir şeydir. Bir hay-küy qalxdı... Yunus Oğuz isə dediyindən dönmədi, biz də çalışdıq vəziyyəti bir az yumşaldaq. Axırda razılaşdıq ki, Əmir Teymur ümumtürk hadisəsidir. Azərbaycanın Özbəkistandakı səfiri Hüseyn Quliyev astadan zarafatla dedi ki, Yunus Oğuz imkan versəydi, biz burdan salamat çıxardıq. Yəni məsələni bu dərəcədə gərginləşdirdi, amma hər halda dediyini dedi.

Bundan sonra onun kitablarının Özbəkistanda satılmasına icazə verdilər. Sonra məlum oldu ki, Yunus Oğuzun Özbəkistan Prezident Administrasiyasına qədər əlaqələri var. Yəni elə də çəkinmir. Sonra özü izah elədi ki, burdakı elm adamlarının xasiyyətidir; inansalar da, inanmasalar da, dövlətin tapşırığı olduğuna görə deməlidirlər ki, Əmir Teymur özbəkdir. Amma dövlət səviyyəsində ağıllı adamlar var, onlar bilirlər ki, vəziyyət nə yerdədir. Yunus Oğuz bu mənada bu işin diplomatiyasını da bilir.

...Burda çoxlu kitablar var, onlardan 7-ci 2025-ci ildə təkrar nəşrlə çap olunub. "Nadir şah" romanı burada çap olunub. Şamil bəy ("Hədəf" liceyinin qurucusu-red.) də maşallah elə çap edir, elə bilirsən ki, kitab İngiltərədə, ya Fransada çıxıb, adam aldanır. Nadir şah məlumdur ki, bütün mübahisəli tərəfləri ilə tam bir Azərbaycan hökmdarıdır. "Cığır" da Türkiyədə çap olunub. Bu roman bizim zəfərin təqdimatıdır. Əsərin sonunda hadisələr, epizodlar çox gözəl verilib. "Ovçu" romanı da Türkiyədə çap olunub. Bunların hamısı bizim son dövr tariximizin təsviridir. "Çingiz xan" da Türkiyədə çap olunub, o da yeni çıxıb. Bir kitab Qazaxstanda, digəri Özbəkistanda çap olunub. Bu gün təqdimatına yığışdığımız "TÜRK" etnonimi və törələri" kitabı isə yenidir.

Yunus Oğuz üçün ən qədim tarixlə ən yeni tarix arasında bir yazıçının təxəyyülünün nüfuz etməyi baxımından heç bir fərq yoxdur. Elə yazıçı, elə alim var ki, o daha çox qədim dövrə, orta əsrlərə həssasdır. Eləsi də var, yeni dövrün mütəxəssisidir. Yunus Oğuz çalışır ki, yaradıcılığına fəlsəfi ümumiləşdirmələr, məntiqlə yanaşsın. Onun üçün faktlarla işləmək çox asandır, çünki əsas məntiqi götürür. Amma bəzən tarixçilər faktın əsiri olurlar.

Bəlkə də buna ehtiyac var. Ən maraqlı və bir az da gülməli məsələ budur ki, qədim dövr tarixini tədqiq etmək üçün dilçi olmaq lazımdır. Çünki qədim dövr üçün tarix yoxdur. Olan tarix dilçilikdən gəlir: dil faktlarından, mətnlər, mətnlərdə olan hadisələrlə. Necə ola bilər ki, "Dədə Qorqud"u tarix kimi qəbul etməyəsən, öz ana dilli mətnini? Onda gərək başqa dillərdə olan mətnlərlə işləyəsən. Onda da metodoloji səhv etmək həddindən artıq asandır. Bax, bu mənada Yunus Oğuzun işi ağırdır. Amma o, tarixi bilir və yazır. Yadımdadır, kifayət qədər ciddi tarixçimiz Mahmud İsmayılov bir neçə roman yazdı. "Uzun Həsən", "Qara Yusif", "Sənin Ulu Baban"... Lakin o romanlar ədəbi dövriyyəyə daxil olmadı.

Xatırlayıram, o zamankı Yazıçılar İttifaqında həmin romanların müzakirəsi gedəndə Mahmud müəllim dedi ki, mən yazıçı deyiləm və indi bu kitabların müzakirəsini keçirirəm ki, deyəsiniz, necə yazım. Bəxtiyar Vahabzadənin də yaxşı vaxtı idi, durdu dedi ki: "Qardaş, sən yazandan sonra gəlibsən ki, mənə öyrədin? Belə yazıçılıq olmur. Gərək əvvəl gəlib bizə deyəydin, biz də deyərdik belə yaz, elə yaz". Təbiidir ki, bu bir zarafat idi. "Belə yaz, elə yaz"la yazıçı yetişdirmək mümkün deyil. Belə əsərlər yazmaq tarixi roman sənətinin həm vacibliyidir, həm də ağırlığı. Yunus Oğuz bu çətinliklərdən keçir, bu ağır yolları dəf edir və belə gözəl kitablar ərsəyə gətirir.

Mən "TÜRK" etnonimi və törələri" kitabının əlyazmasını oxumuşam. "Törə" qayda-qanun deməkdir, mən elə başa düşürdüm. Yunus dedi ki, mən də belə yazmışam. Dedim, Allah canını sağ eləsin. Bu yazıçılarla danışmaq çox çətindir.

Məsələn, bizim böyük yazıçımız Elçin Hüseynbəylinin "Gültəkin Xaqan" adlı gözəl bir əsəri var. Deyirəm ki, Elçin, Gültəkin xaqan olmayıb, şahzadə olub, sərkərdə olub. Bilgə Kağan xaqan olub. Deyir ki, mənə görə Gültəkin xaqandır. Dedim, yaxşı, olsun. Bəzən məsələlərə bu məntiqlə yanaşırıq. Amma "türk" sözü, ondan əmələ gələn sözlər əlbəttə, dərin etnonim məsələsinin öyrənilməsində çox vacib məsələdir.

Türkiyənin özündə, türkoloqlar, strateji məsələlərlə məşğul olanlar içərisində türk sözünü ərəb mənşəli hesab edənlər var. Amma indi biz ənənəvi olaraq türk sözünü "törəmək"dən də hesab edirik. Fikirləşirəm ki, türk sözündən sonra törə sözünün əmələ gəlməyini yəqin o "türk"dən çıxardıb ki, ona bir dayaq tapsın. Bu da ağıllı bir fikirdir.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyirdi ki, Nizami Gəncəvinin əsərlərində "türk" sözü təxminən yüz dəfə işlənib və igid, gözəl, pak anlamı verir. Yüzü də müsbət mənada. Yəni, heç bir İran şairi bu cür istifadə edə bilməzdi. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə deyir ki: "Bir şair ki, igidə, gözəlliyə, dəyərə, qiymətə "türk", gözəllik məkanına "Türküstan" deyə, o şairə necə İran şairi deyəcəksiniz?" Bax belə bir məntiq də var.

"TÜRK" etnonimi və törələri" kitabında xeyli məlum faktlar oynadılır, sistemləşdirilir. Strabonun "Coğrafiya" əsərində bir xeyli yeni etnonimlər isə dövriyyəyə daxil olur. Xüsusilə yeni sözlər Avropanın qərb ucqarlarından -İspaniya və Portuqaliyadan... Məlum olur ki, o regionlarda nə qədər türk mənşəli sözlər, türk mənşəli yer adları varmış. Bu da görünür türklərin, altayların, prototürklərin təkcə şərqdən qərbə yox, həm də qərbdən şərqə axınlarını təsdiq edir. Firudin müəllim daha çox Urmiya mərkəzçiliyini götürür. Yunus Oğuz isə bir az da qərbə gedib, lap qərbdən gəlməyə üstünlük verir. Bu istiqamətdə faktlarını ortaya qoyur. Onu sadəcə mülahizə kimi demir. Bu baxımdan hesab edirəm ki, Yunus Oğuzun yeni kitabı da əvvəlkilər kimi çox dəyərlidir.

*

Türkoloq, filologiya elmləri doktoru, professor Firudin Cəlilov:

-Mən ən azı 40 il bundan qabaq Yunusla tanış olmuşam və bu günə qədər də dostluğumuz davam edir. Yunus, maşallah, o qədər kitab yazıb ki, mənim bağ evimdəki kitab rəfimdə artıq boş yer yoxdur, qalanını da gətirmişəm burdakı evə. Bu cür, özü də belə dəyərli kitablar yazmaq, tarixi şəxslərə, Azərbaycanın hökmdarlarına aid kitablar yazmaq o qədər də asan deyil. Çünki o qaynaqlarla tanış olmaq lazımdır. Demək istədiyim odur ki, Yunus bəyin məlumatı çoxdur. Və bu məlumat da göydən düşmür, adam oturub işləyir, araşdırır.

Bu gün müzakirə etdiyimiz kitabın adı məni çox sevindirdi. Çünki Türk etnonimi haqqında müxtəlif fikirlər var. Hətta bir türk kafasının deməsi ki, bu "türk" sözü deyil, başqa sözdür, "ətrak"dır... acınacaqlıdır. Adam qanmır ki, "ətrak" ərəb dilində türkün cəmidir, kürdün də cəmi "ətrad"dır. Yəni, bu məsələlərdən başı çıxmayan adam durub türk sözünün etimologiyasını verir. Bu cür insanlar, əfsuslar olsun ki, Türkiyədə çoxdur. Türkiyə bizim canımız, ciyərimiz, qardaşımızdır, amma elə elmi sahələr var ki, orda inkişaf etməyib. Dilçilik elmi çox bərbad gündədir. Mənim 1988-ci ildə çıxan bir kitabımı türkcəyə çeviriblər, oxuyuram, başa düşmürəm. Dilin qatları var da: fonetika, morfologiya, leksika, sintaksis... Sintaksisə aid bir dənə kitabları yoxdur. Baxmayaraq ki, Tatarıstan müstəqil dövlət deyil, amma 100 dənə sintaksisə aid kitablar var. Yəni, Türkiyədə elə elmi sahələr var ki, qalıb Nikolay dövründə. Amma bəzi sahələr çox inkişaf eləyib, məsələn, tekstologiya Türkiyədə birinci yerdə gedir.

Türk sözünə gəldikdə, bu ən qədim boylardan birinin adıdır. O vaxt əksər türk boylarının adı olmayıb, bir boyun adı olub. Bu söz 3000 il ərzində işlənə-işlənə gəldiyi üçün müxtəlif kontekstlərdə çoxlu məna çalarları qazanıb. Ona görə Mahmud Kaşğarlı bu sözün bir neçə mənasını verir, Kononov 10-15 mənasını göstərir və sair. Onlar kontekstdə işlənən mənalardır. Amma, bu adın gerçək mənasını tapmaq üçün dilimizə müraciət eləmək lazımdır.

Yəqin eşitmisiniz, dilimizdə nəsil-nəcabət anlamında belə bir söz var: "uruq-turuq". Uzağa getmək lazım deyil, bu sözün etimologiyası ordandır, Türk sözünün proforması, yəni qədim forması "turuq"dur. Yazıya da o şəkildə düşüb. Hansı türkoloqdan, türk alimindən soruşsan ki, türk sözü nə vaxtdan işlənir, deyir Orxon yazılarında işlənib (1500 il bundan qabaq-red.), ondan qabaq yoxdur. Amma elə deyil axı. Türk sözünü Homer də işlədib, Herodot da, Strabon da, Plini də... Bunları oxumayıblar, xəbərləri yoxdur.

Bundan başqa, türk sözünün qədim "turuq" forması Aşşur qaynaqlarındadır. Yunus bəy burda o qaynaqlardan bəzilərini verib. Bu da 3000 il bundan əvvəlki dövrə təsadüf edir ki, həmin mənbələr də əlimizdədir. 20-30 yerdə "turuq" sözü, Turuq tayfasının adı keçir. Onlar Urmiya gölünün Batı tərəfində yaşayırdılar. 150 il Aşşur imperiyası ilə savaşları olub, imkan verməyiblər ki, aşşurlar Azərbaycana keçsin. Mari şəhərində (Fərat çayının qırağında) tapılan gil lövhələrdə bu bəlgələr var.

İslamdan sonrakı tarix Azərbaycanda işlənib, bununla bağlı yüzlərlə kitab yazılıb. Amma İslamdan öncəki tarix yazılmayıb. Mən bunu 40 il bundan əvvəl ağır bir yük kimi boynuma götürmüşəm və 9 kitab yazmışam. Yunus bəy də ordan sitatlar verib. Bu sahə bir adamın işi deyil, bunu bir institut işləməlidir.

Bəs, "Türk" sözü nə vaxt ümumi ada çevrildi? Ərəblər gələndə, İslamlaşma dövründə Orta Asiyaya getdilər. O dövrdə Orxon-Yenisey yazılarını yazan xaqanlar hələ sağ idilər və özlərinə "türk" deyirdilər. Ərəblər bunu eşitdi. Sonra gördülər Azərbaycanda da insanlar həmin dildə danışır, onlara da türk dedilər. Qazaxlara, özbəklərə, türkmənlərə də... Beləliklə, ərəblər vasitəsilə "türk" sözü türk dilində danışan xalqların ümumi adı oldu.

*

Milli Məclisin deputatı Razi Nurullayev:

-Yunan filosofu Senekan Lusiliyə yazdığı bir məktubunda deyir: "Əziz Lusili, ətrafımda hal-hazırda o qədər kitab görürəm ki, bilmirəm hansını oxuyum. Amma artıq qərar vermişəm ki, bütün dünyanın tanıdığı, insanların hörmət qoyduğu kitabları oxuyum". Və filosof məktubunda belə bir məsləhət də verir: "Sənə də dəyərli, tanınmış və hər kəsin dəyər verdiyi kitabları oxumağı məsləhət görürəm. Çünki, dünyada o qədər kitab var ki, bizim ömrümüz onları oxumağa çatmaz".

Söhbət gedir eramızdan əvvəl birinci əsrdən. O zamandan bəri demək olar ki, 2000 ilə yaxın vaxt keçib və bu 2000 il ərzində görün nə qədər kitablar dərc olunub. O baxımdan mən sizi təbrik edirəm ki, kitablarınız türk dilində çap olunub, Özbəkistanda, Ukraynada, Nyu-Yorkda, Londonda, Moskvada, Polşada, Kiyevdə və başqa ölkələrdə kitablarınıza rast gəlinir. Siz artıq beynəlxalq arenaya çıxmış, beynəlxalq aləmdə tanınmış bir yazıçısınız. Yəni, artıq Senekanın dediyi yazıçı sizsiniz.

Yeri gəlmişkən, bir məsələni də qeyd edim. Mən ümumiyyətlə kitabların pulsuz verilməsinin əleyhinəyəm. Kitab dəyərlidir, kitablar oxunmalıdır. Bir aralar belə oldu ki, kitablar pulsuz paylanırdı. Təbii ki, kitabsevərlərə, imkanı olmayanlara verilə bilər, müəyyən akademik dairələrə, müxtəlif idarələrə bağışlana bilər, dünyada bu qaydalar, yanaşmalar var. Amma, kitab çox qiymətli bir şeydir, yəni bir dəyərdir. Və kitabı sadəcə olaraq oxuyan adama vermək lazımdır. Yalnız rəfləri bəzəmək üçün deyil. O baxımdan kitaba olan dəyəri və oxumağa olan dəyəri təmin etmək üçün kitabların qiyməti olmalıdır.

Deməyim budur ki, kitaba, elmə, yazıçıya, yaradıcı insanlara hörmət artmalıdır. Onların dəyəri bilinməlidir. Çünki onlar öz əsərləri, baxışları ilə cəmiyyətdə müsbət məqamlar formalaşdırırlar. Cəmiyyətə müsbət mesajlar ötürürlər və eyni zamanda nəsli öz kitabları ilə tərbiyə edirlər. Bu missiyanı şərəflə yerinə yetirdiyinə görə Yunus Oğuza təşəkkür.

*

Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Elçin Hüseynbəyli:

-Tarixi romanlar ərsəyə gətirmək üçün araşdırmalar aparmaq çox çətindir. Bu iş böyük zəhmət tələb edir. Ümumi diapazon, bilgi tələb edir ki, nəyi haradan axtara biləsən. Məsələn, adam gəlir deyir: "Tarixi roman yazmaq istəyirəm". "Hansı sahədən?" Deyir: "Filan yerdən". Deyirəm: "Filan-filan əsərləri oxumusan?". Deyir: "Yox". Deyirəm: "Bəs onda sən onu haradan yazacaqsan, nədən yazacaqsan?" Niyə bunu misal gətirirəm? Çünki biz o tarixdə yaşamamışıq. Həmin tarixi dövrü ancaq kitablardan oxumuşuq. Və kitablardan oxumaq da yetərli deyil. Burada bir fəhm lazımdır. Orada da bir düşüncənin genişliyi, genetikaya ehtiyac var. Haradan gəlirsən, hara gedirsən, başlanğıcın haradır? Bu kimi məsələləri ölçüb-biçmək çox vacibdir. Yunus Oğuz da bütün bunların hamısını bilir, yaxşı bilir, ona görə də yazır və maraqlı alınır.

O ki qaldı Türk adının mənşəyi məsələsinə-mən də öz sahəmə uyğun olaraq tarixi romanlar, eləcə də "Gültəkin Xaqan"ı yazanda az-çox həmin dövü oxumuşam.

Mənim subyektiv fikrimdir ki, millətlərə adı millət özü yox, kənar millət verir. Yəni kənar millət səni tanıyır. Məsələn, tarixdə "Yəcuc-Məcuc"lar var. Yəcuc-Məcuc adlı millət hələ bilinmir ki, nə millətdir. Mənə elə gəlir ki, biz tanımamışıq. Məsələn, deyirlər ki, balacaboy, gözü qıyıq, deyir: "Hə, bunlar çinlilərdir". Çünki araşdırmalarda onların türk boyları ilə 24 və 31 boyu bilinir. Ümumiyyətlə, boylar artıb və azalıb. Məsələn, Üç Oğuz var, Altı Oğuz var, Doqquz Oğuz var. Bunlar eyni boylardır. Sonra tutalım deyək ki, qırıla bilərlər, boylar azalaya, bir az arta bilər. Türk məsələsi də mənə elə gəlir ki, çox güman yadellilərin, deyək ki, çinlilərin bizə verdiyi ad olub.

Mən bir az qədimdən danışıram. Deyirəm: "Mən Məmmədhüseyn kişinin nəvəsiyəm". Demirəm "mən filankəsəm". İnsan ağlı kəsəndə onun yaşadıqlarına görə ləqəb qoyurlar. Misal üçün, uşaq vaxtı mənim ləqəbim "Pele" idi. İndi də yaşlılar görəndə mənə "Pele" deyirlər. O adı özüm özümə vermişdim. 6-7 yaşım vardı, bir keta almışdım, dedim: "Mənim ketam var, mən Peleyəm". Özüm özümə ad verdim. Halbuki adı biz özümüz vermirik axı, kimlərsə verir. Sonra biz tanıyırıq ki, sən demə, mən Türk imişəm. Ona görə də həmin kitabələrdə Türk, Turuk kimi gedir. Əsas nəticə odur ki, biz türkük və bununla fəxr edirik. Və Yunus Oğuz da sağ olsun ki, bizim o türklüyümüzü bizə bir daha anladır, bir daha xatırladır, yadımıza salır və bu böyük bir xoşbəxtlikdir.

*

Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müavini, Mətbuat Şurasının sədri Rəşad Məcid:

-Yunus Oğuz haqqında səslənən xoş sözlər məni qürurlandırdı. Çünki mən də uzun illərdir Yunus Oğuzu tanıyıram, dostam. Müxtəlif səfərlərdə olmuşuq. Həm Türk respublikalarında, həm Türkiyədə Yunus Oğuzla olan mükalimələrdə onun öz məntiqli, ardıcıl mövqeyini necə müdafiə eləməsinin şahidiyəm.

Jurnalist kimi də əlbəttə ki, uzun illər Azərbaycan mediasında onun misilsiz xidmətləri var: Həm rəhbərlik etdiyi "Olaylar" qəzeti, "Olaylar" İnformasiya Agentliyi, ondan əvvəl qeyri-leqal mediada- "Ordu" qəzeti və digər medialarda fəaliyyəti olub. Mətbuat Şurası Yunus Oğuzun, "Olaylar"ın yubileylərinin də yüksək səviyyədə keçirilməsinə çalışıb, dövlətimiz tərəfindən də Yunus Oğuz qiymətləndirilib. Və onun bədii əsərləri, xüsusən tarixi romanları mənim üçün də çox maraqlı olub, həmişə yeni əsərlərini gözləmişəm.

Yadımdadır, Yunus Oğuza deyirdim ki, mənim anam bədii ədəbiyyat oxuyandır və Yunus Oğuzun "Nadir şah"dan başlayaraq romanlarının birinci oxucusu mənim anam olub. Və bir neçə dəfə də bunu Yunus Oğuz haqqında tədbirlərdə demişəm.

Doğrudan da Yunus Ouzun bədii əsərləri, onun məfkurəsi, Azərbaycan tarixinə, hökmdarlarına yeni baxışdan yanaşması çox təqdirəlayiqdir. Bu kitabın da şifahi variantlarının diskussiyalarının çox şahidi olmuşam. Sənə yaxşı yazıb-yaratmaq arzulayıram. Ruh, şövq, enerji ilə fəaliyyətini davam elətdir, əziz dost!

*

Yazıçı-publisist Şərəf Cəlilli, fəlsəfə elmləri doktoru:

-Bir türk-azərbaycanlı olaraq bu gün kitab adında bir bayramına yığışdığımız Yunus Oğuz özü millətin ruhunun atası olan ziyalılardan biridir. Bu gün hər cür kitab yazmaq olar. Bir insan, bir tarixi şəxsiyyət haqqında kitab yazmaq olar, tarixin, ədəbiyyatın özü ilə bağlı da ciddi əsərlər ortaya qoymaq olar. Amma, xatirə kitabı yeganə kitabdır ki, insan onu öz sağlığında yazır. Yunus Oğuz tərcümeyi-halı ilə sağlığında öz tərcümeyi-halının kitabını bağlamış böyük ziyalıdır.

Amma Yunus Oğuzun ünvanına qələm çaldığı tarixi şəxsiyyətlərin hər biri "Turk" adında bu gün türk kimi tanınır. Bizim ruhumuzun yiyəsi olan böyük imperiyalar quran liderlərdən yazır Yunus Oğuz. Sanki bütün dünyaya sübut edir ki, Birinci Pyotrun "İstanbulu fəth et" siyasəti ola bilər, bir də Mirzə Kazım bəy adında bir əzəmət var və o durub çar Nikolayın hüzurunda çıxış edib deyə bilər: "Şərqi xilas və tərəqqi etdirəcək insanlar Şərqin içərisindən çıxmalıdır".

Yunus Oğuzun bir yazar, həm də bir tarixçi yazıçı kimi xoşbəxtliyi və böyüklüyü ondadır ki, Şərqi Şərq edən dahilərdən yazır. Türkü türk edən dahilərdən yazır. Nadir şah Əfşarın dünyası ilə bağlı əsəri çox qiymətlidir. Amma Nadir şah Əfşar bizim yadımıza düşəndə, mübarək adı dilimizə gələndə təkcə Əfşarlar imperiyasını xatırlamırıq. Onun İkinci Yekaterinaya tarixi cavabını xatırlayırıq. Karnal döyüşündən və Hindistanın fəthindən sonrakı bu fəth dastanı tarix üçün çox qiymətlidir və Türk dünyasının tarixi üçün qiymətli idi. Makedoniyalı İskəndərdən və Əmir Teymurdan sonra bir Azərbaycan türkü Hindistanı fəth etmişdi. Və o fəth dastanından sonra İkinci Yekaterina ona məktub ünvanlayıb bir cümlə işlətmişdi: "Gəlin birləşək, qüvvələrimizi birləşdirib Osmanlının üzərinə yeriyək". Nadir şah ona cavab məktubunda yazırdı: "Bizə heç bir kafirin köməyi lazım deyildir. Mən bir addım atıb Hindistanı tutdum, bir addım da atıb sizin dünyanızı qaraldaram".

Yunus Oğuzun böyüklüyü ondadır ki, zaman-zaman yüz illər boyu bizim dünyamızı qaraldanların üstünə yeriyənlərdən yazır. O, Əyyubi sultanından yazır, Əmir Teymurdan yazır, Qacarlardan, Əfşarlardan yazır, Atabəylərdən, Səfəvilərdən yazır. Tarixi romanımızın digər bir gözəl yazarı Çaldıran döyüşündə qeyd edir ki, Şah İsmayıl Xətai Təbrizə ruh bədənə girən kimi girdi. Yunus Oğuzun böyüklüyü ondadır ki, Şuşa qalasına ruh bədənə girən kimi girən Azərbaycan əsgərindən və Azərbaycanın qüdrətli Ali Baş Komandanından yazır. 30 illik mübarizə yolunda biz təkcə "Xocalıya Ədalət" kampaniyasından, Davos forumunda "Türkiyə yoxdur, mən burda varam" deyən liderdən yazmadıq, o liderin siyasətinə dəstək verdik. O dəstək həm də Yunus Oğuz kimi alim yazarların yaradıcılığında, əsərlərində idi.

Əgər hər millətin böyük bir ziyalısı öz istedadına sahib çıxarsa, onda ətimizin və ruhumuzun yiyəsi olanların yeri həmişə baş köşələrdə olar.

Bu tədbirin qiyməti və minnəti çoxdur, çünki burda Firudin müəllim var və onun baş köşəsində akademik Nizami Cəfərov əyləşib. Bizə əlifbanı öyrədən müəllimimiz. Bir müəllimin ən böyük xoşbəxtliyi yetirməsi ilə qürur duymasıdır.Fikrimcə, Yunus Oğuz da içində düşünür ki, həm də onun ruhunun müəllimi onun tədbirini açdığı üçün bu böyük sevincə və mükafata layiqdir.

Onu da demək istəyirəm ki, biz yeganə millətik ki, müəllim adına abidələr ucaltmışıq. Əvvəllər Şirvanşahlığına aid olan, indi Həzrəkəndi Qəbələ rayonuna aiddir, orda Şeyx Badrəddin - Şərqin böyük təbib filosoflarından biridir, üzü qibləyə, dörd şagirdinin üzü isə ustadınadır. Bax Yunus Oğuz kimi qələm sahibləri bu millətin qibləsi olan yazarlardandır. Və ona görə qiblədir ki, Nəsimini bizə qaytaran böyük bir şəxsiyyət var idi. Hamımız İsa Hüseynovun "Muğanna" dünyasında əbədiyyət üfüqlərində doğan günəş olan Nəsimini öyrəndik. Biz Ulu Öndər Heydər Əliyevin simasında "Babək" filmində "40 il qul kimi yaşamaqdansa, bir gün azad yaşamaq xoşbəxtlikdir" nidasını öyrəndik. Bax o nidaları bizim həyatımıza gətirən bir yazar kimi sizə minnətdarlıq edirəm, uğurlar arzulayıram. Dəvəti də həyatımın mükafatı hesab edirəm".

Ardı var

Alim Hüseynli

Olaylar.- 2026.- 30 yanvar-5 fevral, №3.- S.12-13.