O, həm müəllim, həm rejissor, həm aktyor idi

o, sadəcə Həsən Əbluc idi

 

atirələr İnsan ömrünü hafizələrdə canlandıran, həyatın enişli-youşlu cığırlarına bir daha işıq saçan, keçmişimizi kağız üzərindəki sətirlərdə özümüzə qaytaran həzin, kövrək atirələr. Bu dəfə Həsən Əbluc haqqında atirələri diqqətinizə çatdıracağıq. Aktyorun qızı və həyat yoldaşı ilə görüşmək üçün 9-cu mikrorayondakı evlərinə yollandım. Qapını Firəngiz anım açdı. Məni oş təbəssümlə qarşılasa da, çöhrəsində nisgil duyulurdu. Həsən Əblucun ölümündən 15 il ötməsinə bamayaraq evin havasında hüznlü ovqat dolaşırdı. O dəqiqə hiss olunur ki, kimsə çatmır. İstər qardaşı Ənvər Əblucun, istər qızı Elnazın istərsə də həyat yoldaşı Firəngiz anımın atirələrində kədər açıq-aydın duyulurdu. Ənvər Əbluc, qardaşı Atamın aktyorluqdan oşu gəlmirdi - Həsən Əbluc 1942-ci il aprelin 22-də Təbriz şəhərində anadan olub. Demokratik hərəkat süquta uğrayandan sonra ailəmiz Bakıya köçüb. Biz burda böyümüşük. Ailədə 5 qardaş olmuşuq. Həsən Əbluc hələ uşaq vatlarından aktyorluğa böyük həvəs göstərib. O vatlar dram, ədəbiyyat dərnəkləri, pionerlər sarayı var idi, klublar var idi. Klublarda musiqi, dram dərnəkləri fəaliyyət göstərirdi. O vat 26-lar sarayında Lütfi Məmmədbəyovun rəhbərliyi ilə alq Teatrı fəaliyyət göstərirdi. Həsən hələ 5-6-cı sinifdə ouyarkən pionerlər sarayında keçirilən dərnəyə gedirdi. Hansı ki, Gənc Tamaşaçılar Teatrının müqtədir aktyorlarından olan Süleyman Ələsgərov rəhbərlik edirdi. Həsən orta məktəbdə dərslərini yaşı ouyurdu. Üstəlik atam yaşlı olduğu üçün ona işində kömək edirdi. Atamın balaca su köşkü var idi. Evimiz kömürçü bazarının üstündə yerləşirdi. Bir də görürdük ki, Həsən yoa çııb. Atam da ço narahat olurdu. Həsən hara getdiyini boynuna almırdı. Atam da onu kötəkləyirdi. Bir epizod da yadımdadır ki, balaca bir otağımız var idi. Sandığın üstünə yorğan-döşək yığılmışdı. Atam Həsəni döyməyə hazırlaşırdı. Həsən küncə elə sıılmışdı ki, yorğan-döşək üstünə aşdı və böyük qardaşımgil içəri girdilər. Bu epizod indi də yadımdadır. Həsən onda döyülməkdən qurtarmışdı. Atamın aktyorluqdan oşu gəlmirdi. Sizə deyim ki, Həsən məktəbi bitirəndə atam ona Teatr İnstitutuna qəbul olmağa icazə vermədi. Dedi ki, mən istəmirəm aktyor olsun. Həsən keçmiş Politenik İnstitutuna dail oldu. O vatlar belə təmayül var idi ki, Sovet İttifaqının bütün məktəblərində, institutlarında da gəncləri istehsalata alışdırırdılar. Həsəngili də II kursda ouyanda apardılar zavodlara. Dəmir kəsirdilər. Həsənin əlləri kəsik-kəsik olurdu. İki aydan sonra atam dedi ki, inyinarlıq budur, bala? Hansı sənətə istəyirsən, get. Həsən II kursu başa vurandan sonra sənətlərini aktyorluq fakültəsinə verdi. Və Rza Təhmasibin kursunda təhsil aldı. Həsən hər zaman qayğıkeş qardaş olub. Yadımdadır, mən birinci sinifdə ouyurdum, o isə beşinci sinifdə. Həsən pəncərənin deşiyindən mənə bir manatlıq uzadırdı ki, nəsə alıb yeyim. O, bu asiyyətini ömrü boyu saladı. Yəni mən aktyorluğu bitirdim, getdiyim Moskvaya. Həsən mənə həm mənəvi cəhətdən, həm də maddi cəhətdən ömrü boyu dayaq oldu. Moskvada ouyanda mənə pul göndərirdi, məktublar yazırdı. Həsən o vatlar rejissorluqda ouyurdu. Tofiq Kazımov kimi dahi rejissorun Dram Teatrda hazırladığı tamaşalarda ikinci idi. Həm də kursunda tələbə idi. Mənə yazdığı məktublarında Azərbaycan kino sənətinin, teatr sənətinin repertuarını yazırdı. Yaud, yazırdı ki, Bir cənub şəhərində filminin ekrana çımasına nəhayət ki, icazə verildi. Bir müddət həmin filmin ekrana çımasına icazə vermirdilər aı. Mən indiyə qədər məəttəl qalıram ki, hətta mənim bu yaşımda Həsəndə gənclik dövründə olan o müdriklik yodu. Mənə ağıllı məsləhətlər verirdi deyirdi, çalış dost qazan, tamaşalara, filmlərə get. III kursda ouyanda Akademik Dram Teatrına dəvət olunmuşdu. Ona səhnə danışığından Mülis Qənizadə dərs deyib. O, Həsənin gözəl danışığına, sənətinə, diksiyasına, savadına görə onu assistent götürmüşdü. Həsən 30 il İncəsənət İnstitutunda dərs deyib. O, həm müəllim, həm rejissor, həm də aktyor idi. Onun maraqlı hekayələri, dram əsərləri var. Moskvada Ümumittifaq Dövlət Kinematoqrafiya İnstitutunda Azərbaycan qrupu yaradılmışdı. Məşhur aktyor, rejissor Yevgeni Motveyev oranın rəhbəri idi. Ayda bir dəfə Həsəni dəvət edirdilər, səhnə danışığından dərs deyirdi. Mən diplom filmimdə Həsəni çəkmək istəyirdim. O zaman Adil İskəndərov bədii şuranın sədri idi. Mən Dənizə çımaq qoruludur filmini çəkməyə hazırlaşırdım. Adil müəllim foto sınaqdan keçənlər arasında Həsənin şəklini görəndə dedi ki, onu çəkmə, deyərlər, öz qardaşını çəkib. Adil müəllimə hörmətim var idi, cavab vermədim. Amma görəndə altdan-altdan qımışır, cəsarətləndim. Dedim, Adil müəllim, sınaq elədiyim aktyorların hamısından Həsəni daha yüksək hesab edirəm. Dedi, onda get, çək. Amma mən çəkmədim. Rəhmətlik Rauf Qəniyevi çəkdim. Amma rolu Həsən səsləndirdi. Həsənin gözəl, ecazkar, cəlbedici, inandırıcı səsi var idi. O, radio tamaşalarında da saysız-hesabsız baş rollar yazdırıb. Dublyaj filmlərimdə bütün rejissorlar kimi mən də baş rolları Həsənə verirdim. O vat soruşan yo idi ki, niyə məhz qardaşının. Çünki Həsən dublyajda öz möhürünü vurmuşdu. Həsən 1994-cü il martın 13-də dünyasını dəyişdi. Hərdən II Fəri iyabandakı məzarını ziyarət edirəm. Hər dəfə gedəndə onun məzarı üstündə güllər olur. Deməli, o, hələ də unudulmayıb. Firəngiz Əbluc, həyat yoldaşı Diqqətli, qayğıkeş insan idi - Həsən mənə universitetdə səhnə danışığından dərs deyib. Sonra elə oldu ki, o, bir qəşəng qızla nişanlandı. Nədənsə münasibətləri uzun sürmədi. Sonra məndən telefon nömrəmi istədi, mən də bir az naz elədim. Aırda tale elə gətirdi ki, nişanlandıq. Nişanlanandan sonra məni qiyabiyə keçirdi. Dərslərə getmirdim, yalnız imtahanlara gedirdim. 1970-ci ildə ailə həyatı qurduq. 1973-cü ildə Elnaz dünyaya gəldi... Həsəni daha ço aktyorların məsuliyyətsizliyi əsəbiləşdirirdi. Məsələn, evə hirsli gəlirdi. Soruşanda, deyirdi ki, filan aktyor altı aydır ki, bir rolu hələ də əzbərləməyib. Belə hallar baş verəndə o ço hirslənirdi. Həsən diqqətli, qayğıkeş həyat yoldaşı olub. Mən deyərdim ki, onun kimi ailə başçısı olmayıb. Həsən bizə qarşı ço diqqətli idi. Bütün qazandığı pulları ailəsinə ərcləyərdi. Məni işləməyə qoymayıb. O, kinli insan deyildi. Nə isə kiçik mübahisəmiz düşəndə 15 dəqiqədən sonra yadından çıırdı. Biz ırda məsələləri uzatmırdıq. Elnaz Əbluc, qızı, rejissor Ən ço oşladığı yemək plov idi - Atam mənim sənətimə heç vat qadağa qoymayıb. Əksinə, mənə həmişə məsləhətlər verərdi. Məktəbdə tədbirlər olanda səhər saat 6-dan gedib qəşəng güllər alırdı, bağlatdırırdı, mən də aparırdım məktəbə. Hətta deyirdim ki, bir dəstə də al rəfiqəm, müəlliməsinə versin. O da alırdı. Atam gülləri ço sevirdi. Ad günündə deyirdi ki, mənə hədiyyə lazım deyil. Yalnız gül gətirsinlər. Mən hər ad günümdə öyrəşmişdim ki, atam mənə gül alacaq. Gözlərimi açan kimi gülləri görürdüm. . O dünyasını dəyişəndə mən ço pis oldum. Ən ço oşladığı yemək kotlet və plov idi. Hər il yayda bizi Moskvaya sanatoriyaya göndərirdi. Sonra özü də işlərini bitirib gəlirdi. Orada qalanda gedib elə tapılmayan ərzaqlar alırdı ki, biz heyran qalırdıq. Moskvada yaşayan əmim gəlib görürdü, atama deyirdi ki, biz burada yaşaya-yaşaya belə ərzaqlar tapmırıq. Sən necə alırsan? O, sabunları, konfetləri oşlayırdı. Moskvada olanda görürdük ki, növbəyə dayanıb. Baırdıq ki, sabun növbəsində dayanıb. O vat arici sabunlar az tapılırdı. O üsusiyyəti mənə də keçib. Mən hər səhər məktəbə gedəndə elə ləzzətlə buterbrodlar düzəldirdi ki. Məni yedirirdi, sonra məktəbə yola salırdı. Mənə ço vat deyirdilər ki, atan ço ciddidir. Yəqin səni qoymaz istədiyini geyinməyə. Amma əksinə. O ço müasir idi. Bir gün şalvar görmüşdüm. Ço oşuma gəlmişdi. O vatlar da şalvarı ço az adam geyinirdi. Atama dedim, mənimlə birlikdə gedib o şalvarı aldı. Evimiz elə də təmirli deyildi. Həmişə deyirdi ki, eybi yo, işləyərəm, evi təmir elətdirərəm. Qızdırması olanda yun papağını başına qoyub uzanırdı. Amma o, heç vat əstə olanda işdən qalmırdı. Ata qəflətən elə iş başında dünyasını dəyişdi. Hər il ad günündə məzarını ziyarət edirik. Dünyada olmasa da yad edirik. Unutmuruq.

 

 

Nisə Rafiqqızı

 

Olaylar.- 2009.- 8 aprel.- S. 12.