Sənətkara zamanında qiymət verildikdə

Müğənni Cavad Rəcəbov alqın yüksək qiymətini çodan alıb

 

Həyatda hamının oşuna gəlmək, hamı tərəfindən sevilmək, dəyərləndirilmək və qəbul olunmaq heç də hər kəsə müyəssər olan oşbətlik deyil. Zövqlər və arakterlər mütəlif olduğu üçün hamı eyni şəsi eyni qədər sevməyə və ya eyni cür dəyərləndirməyə bilər. Təbiidir. Təkcə siyasətçilər, işgüzar adamlar və ya vəzifəli şəslər deyil, hətta həmişə başqalarına oş ovqat bəş etməyə çalışan sənətçilər də bu cür ikili münasibətə məruz qalırlar. Ədəbiyyat və incəsənət adimləri arasında bədahlar və onlara münasibətdə zövq mütəlifliyi daha güclü olur.

 

Hamının sevimlisi olmaq istedadı

 

Çünki digər sahələrdən fərqli olaraq incəsənət alqın bütün zümrələrini əhatə edir, hamı üçündür və hamının da bu barədə fikir demək haqqı yaranır. Deməli, sənət dünyasında hamının yüksək dəyərini qazanmaq daha çətindir. Lakin ço az adam var ki, onu və onun istedadını hamı qəbul edir. Belə dəyərli sənətçilərdən biri də Lənkəranda yaşayıb-yaradan, Cənub bölgəsinin toylar kralı, müğənni Cavad Rəcəbovdur! Onun sənəti ilə kim tanış olubsa, yüksək dəyərləndirib. Amma təəssüf ki, bunu ilk dəfə özümüz yo, Özbəkistanın alq artisti Batır Zakirov etiraf etdi. 1979-cu ildə məşhur müğənni Lənkəranda qastrolda olarkən qarşısındakı gəncin nağara ifaçılığı və anəndəlik istedadına öz açıq heyranlığını gizlətmədi və bunu respublika mətbuatında açıq-aşkar dilə gətirməkdən də çəkinmədi. Sonra hamı onu daha nağaraçalan Cavad kimi deyil, müğənni Cavad kimi tanımağa başladı. Azərbaycanda indi ulduz yarışmaları getdiyi kimi ötən əsrin 70-ci illərinin sonu və 80-ci illərdə televiziyada "Gənclik estradası" adlı ço populyar musiqi yarışması gedirdi. O yarışmanın ən böyük tapıntısı, ən böyük uğuru və hamının sevimlisinə çevrilə biləcək yeganə qalibi vardısa, o da Cavad Rəcəbov idi. Onda Cavad mədəni-maarif tenikumunu bitirmişdi. Sonra İncəsənət İnstitutunun tələbəsi oldu. Daha sonra onu mərhum sənətkar, məşhur "Dan ulduzu" instrumental ansamblının bədii rəhbəri Gülarə Əliyeva dinlədi və ansambınla qəbul etdi. Bəstəkarlardan O.Kazımov, E. Sabitoğlu, F.Sucəddinov, E.İbrahimova,.. hər kəs onunla işləmək istəyir, ona yeni mahnılar verirdi. Bakıda qalıb işləyərdisə, indi populyarlığı bütün şkalaları aşıb keçərdi. Amma Cavad şan-şöhrət və məşhurluq arasınca qaçmadı, düşündü ki, layiq olduğu qiyməti vat gələr əyalətdə yaşayaraq da ala bilər. Vat gəldi, hətta ötüb keçdi, amma Cavad Rəcəbov bir populyar müğənni olaraq və əyalətdə yaşayaraq özünün layiqli rəsmi qiymətini ala bilmədi.

 

Regionların inkişafı birtərəfli aparılmalıdır

Cavadı doğma Lənkərana bağlayan ço tellər vardı, o bu telləri bir kənara atıb özü üçün karyera qurmağa üstünlük verə bilməzdi. Seçimində də haqlı idi. Məgər sənətkar təkcə Bakı üçün sənətkar olmalı idimi? Ölkənin hər yeri eyni qədər dəyərə malik deyildimi? Aı ABŞ və ya Fransanın, İngiltərənin, Türkiyənin heç də bütün yaradıcı elitası yalnız paytat Vaşinqtonda, Parisdə, Londonda, Ankarada yaşamır. Heç ABŞ-in kino akademiyası hesab olunan Hollivud da Vaşinqtonda yerləşmir. Amma bu heç də əcnəbi sənətçilərin dəyərini azaltmır. Bəlkə də bizdə yaradıcı sənətçilərin dünyanı silkələyə bilməməsinin bir səbəbi hamılıqla paytata toplanmaq və bir məkanın tərzinə uyğun olaraq formalaşmaq mərəzidir. Təbii ki, bu zaman güclü və sağlam rəqabət yaranmayacaq. Buna rəvac verən çolu digər səbəblər də var: TV-lərin və əlaqədar rəsmi orqanların sovet düşüncə tərzi, yanlış yanaşma metodları və primitiv dəyərləndirmə kriteriyaları. Ölkənin təkcə paytat şəhərindən ibarət olmadığını, əyalətlərin də eyni qədər inkişaf etməli olduğunu əsas hesab etdiyi üçün ölkə rəhbərliyi "Regionların Sosial-İqtisadi İnkişafı Dövlət Proqramı"nı qəbul etmişdi. Bildirməliyik ki, bu proqram ötən illərdə ço uğurla həyata keçirildi. Əyalətlərdə infrastrukturun qurulması, inkişaf etdirilməsi, abadlıq işlərinin aparılması, yeni iş yerlərinin açılması ço yaşıdır. Məncə indi də nəhayət ki, əyalətlərdə elmin, təhsilin, ədəbiyyatın, incəsənətin inkişaf etdirilməsi ilə bağlı yeni bir dövlət proqramı qəbul edilməlidir. İnkişafı müəyyənləşdirən, tənzimləyən, formalaşdıran başlıca faktorlardan biri də bu sahə ilə məşğul olan şəslərin dəyərləndirilməsi, onlara yüksək qiymət verilməsi olmalıdır. Çünki gənc nəsli yalnız özlərindən əvvəlkilərə layiqli dəyər verməklə həvəsləndirmək olar. Cənub bölgəsində musiqi sənətinə qədəm qoymaq istəyən gənclər Cavad Rəcəbov kimi sənət fədaisinə qarşı diqqətsizliyi görərək onun yolunu davam etdirərlərmi? Vatında dəyərləndirilməsi üçün bütün istedadlar paytata toplanmaqla həm orada lüzumsuz və ifrat rəqabət yaradır, həm əyalətlərdən yeni "qanın" gəlişinin qarşısını kəsir. Bütövlükdə götürdükdə isə bu heç də əsil sənətin inkişafına səbəb olmayacaq. Buna nümunə olaraq son vatlar Azərbaycan şou-biznesində baş verən iyrənc rəqabəti göstərmək olar. Artıq əsl sənət deyil, gündəmdə qalmaq, TV-lərin maqazin əbərləri üçün qalmaqallar törətmək, çılpaq kliplər və görüntülər çəkdirmək əsas meyar olub. Təəssüf ki, fəri adları da elələrinə verirlər. Elələrinin "əməkdar..." və ya "alq artisti" fəri adları özlərindən ço-ço ağır görünür.

 

Cavad Rəcəbovun sənəd göstəriciləri

Cavad sənətə hələ 10 yaşından, "Pionerlər evi"ndə "Yenilməz batalyon" filmindəki məşhur mahnının ifası ilə gəlib. Bir müddət nağara ifaçılığı üzrə dərnək təhsili alıb. Hələ 12 yaşında o, 60-cı, 70-ci illərdə Lənkəranın ən məşhur musiqiçisi Sona anımın ansamblında nağara çalmağa dəvət olunub. 70-ci illərdə Teymur Mustafayev Cənub bölgəsi toylarını fəth etmək üçün burada ən yaşı sənətçilərdən ibarət peşəkar ansambl yaradarkən nağara ifaçılığı üçün gənc Cavadı da qəbul etmişdi. Bir neçə il sonra o, Bakıda məskunlaşarkən Cavadı da paytata dəvət elədi. Amma Cavad Lənkəranda qalıb məşhur qarmon ustası, bəstəkar folklorşünas Ağadadaş Abdullayevin kollektivində çalışmağa üstünlük verdi. Eyni zamanda Cavad el şənliklərində toy bəyi üçün təqdim olunan üsusi mahnı çələnginin təqdimatında müğənni kimi də paralel fəaliyyət göstərirdi. Cavad el şənliklərində, rəsmi dövlət tədbirlərində, bayram konsertlərində özünün şu, ritmik, oynaq mahnıları ilə tanınırdı. Ancaq onun bir sıra qeyri-adi bacarığı da vardı. Belə ki, o vata kimi heç bir müğənni ansambla birlikdə ifa edilmiş hansısa məşhur hind və ya fars mahnısından müğənninin səsini pozub, yerinə öz səsini yaza, onunla "duet" ouya və canlı ifa edə bilmirdi. İndi "minusovka" düzəltməyə nə var ki?! Kompüter vasitəsilə indi səsi olmayan müğənni üçün yeni və gözəl səs formalaşdırılır. Cavad isə özünün canlı səsi olaraq, bunları 30 il əvvəl və lentli maqnitofonlar vasitəsilə edirdi. Onun yaratdığı "Nur" instrumental ansamblı 35 ildir ki, fəaliyyət göstərir. Cavadın eyni adlı səsyazma studiyası təkcə Cənub bölgəsində deyil, ölkənin hər yerində sənətçilərin yetişməsinə yardım göstərir. O, İncəsənət İnstitutunu bitirdikdən sonra bir müddət Bakıda keçirilən mütəlif dövlət tədbirlərində, bayramlarda, el şənliklərində, populyar TV proqramlarında çıışlar etmiş, amma onda da sonra doğma əyalət şəhərində işləməyə üstünlük vermişdi. Cavad ifa etməyi qərara aldığı hind, fars, ərəb, türk, əfqan, Azərbaycan, talış mahnılarına hər zaman böyük zəhmət sərf edir, bir ço alətlərdə özü çalır, özü oranyemançılıqla məşğul olur. Onun qədər rəngarəng şərq dillərində mahnılar ouya bilən 2-ci sənətçimiz yodur. El şənliklərində yalnız canlı ifaya yer verən sənətkar bununla çolarına nümunə göstərir. İfa zamanı bəzən özünü ələ ala bilmir, nağaranı, zərbi və ya sintezatoru özü çalmağa başlayır. Lənkəranın və ətraf rayonların ansamblarında çıış edən sənətkarların bir çou onun ansamblının yetirməsidir. Cavadın ən etibarlı yetirməsi öz oğlu Cavid Cavadoğludur. Cavid virtuoz pianoçu və sintezator ustası olmaqla yanaşı Bakıda həm də gözəl oranyemançı və bəstəkar kimi tanınır. Atasının mahnılarını da Cavid oranyeman edir. Oğlunun böyük istedadı barədə eşitdikdə Cavadın sevincdən gözləri də gülür. Ölkəni digər ölkələrdə ləyaqətlə təmsil edən sənətçilərdən biri də Cavad özüdür. İlk arici qastrol səfəri 1991-ci ildə qardaş Türkiyəyə olmuşdu. İstanbulda Zeki Mürenin mahnılarını elə gözəl ifa edirdi ki, onunla 5 illik müqafilə imzalamaq istədilər. On dəfədən ço İranda fərdi dəvətlərə və el şənliklərinə yollanıb. Bir neçə dəfə, həbs olunmaq təhlükəsilə üzləşib. 1994-cü ildə Almaniyada, sonra Belçika və Hollandiyada konsertlər verdi. BƏƏ-nin Dubay şəhərində İran mügənniləri Arif və Leyla Fürharın konserti zamanı onun təsadüfən bir ağız ouması ilə sonra konsertlərin afişasına Cavadın da adı düşdü və o burada bir ço konsertlər verdi. Onu ABŞ-a dəvət etdilər. Cavad Rusiyanın Sankt-Peterburq və Moskva şəhərlərinə köçüb orada işləmək üçün də dəfələrlə dəvət almışdı. Hər yerdə onu ço yüksək dəyərləndirirdilər. Amma onun ən ço istədiyi öz doğma ölkəsində qiymətlənməsi olub - şəsiyyətinə görə yo, sənətinə görə! Bu sənəti o ləyaqətlə təmsil edir. Azərbaycan sənətçiləri arasında təkcə Cavad Rəcəbov özündə 5 komponenti-bəstəkarlığı, şairliyi, müğənniliyi, oranyemançılığı və alət ifaçılığını birləşdirə bilir. "Azərbaycantelefilm" Yaradıcılıq Birliyində onun böyük istedadı barədə "Bu günün nağılı" adlı sənədli film (recissor N.Abbas) çəkilib. 1995-ci ildə "Səhər" qəzeti onu obrazlı şəkildə "Ansambl adam" adlandırmışdı. Onun ifasında onlarca mahnı respublika radiosunun "Qızıl fond"una dail edilmişdir. Hər dəfə təltiflər zamanı lənkəranlılar indicə Cavad Rəcəbovun da adının çəkiləcəyini gözləyirlər. Hətta bir neçə dəfə rayon rəhbərliyi onun təqdimatını ünvanlamış, Cavadın fəri ada çodan layiq olduğu bildirmişdi. Hər dəfə buna söz verilirdi. Ammag Son anda bir gözəgörünməz əl Cavadın təqdimatını bir kənara qoyurdu. Son 30 ildə Lənkəranda onun iştirakı olmadan keçirilən bircə dövlət tədbiri, el şənliyi tapılmaz! Cavadın ifa etdiyi "Heydər baba" mahnısını ümummilli liderimizə həsr olunmuş ən yaşı mahnılardan hesab etmək olar. üsusən bu mahnıya çəkilmiş klip ço maraqlı və mənalı alınmışdır. Klipin təqdimat mərasimi Lənkəranda böyük şadyanalıqla qeyd olundu. Bu günlərdə Cavadın 14 mahnıdan ibarət "Gözüm qaldı" adlı yeni albomu çıdı. Burada Cavad 5 dildə, həmçinin fars müğənnisi Ayda Pürhan və məşhur hind anəndəsi Asha Bosle ilə birlikdə gözəl mahnılar ifa edir. Bu ifaya məftun olmamaq mümkün deyil. Lakin 43 il musiqi sənətinə belə fədakarcasına idmət göstərmiş bir müğənninin heç bir fəri adla təltif olunmaması, heç bağışlanası laqeydlik sayıla bilməz. Evində və studiyasında hər tərəf ri fərmanlar, diplomlar və aldığı mükafatların şəhadətnaməsi ilə bəzənib. Amma bunların arasında bir mükafatın yeri ço görünür. O da dövlətimizin Cavadın əməyinə verməli olduğu fəri addır. Sənətkara vatında qiymət verildikdə daha şərafətli olur. Elə deyilmi!?

 

 

Hafiz Mirzə.

 

Olaylar.- 2009.- 14 aprel.- S. 15.