Faydalı qazıntı ehtiyatlarının
dövlət balansının aparılması
Qaydaları
Azərbaycan Respublikası
Prezidentinin
2000-ci il 6 mart tarixli, 293 nömrəli Fərmanı ilə
təsdİq edİlmİşdİr
I. Ümumİ müddəalar
1.1. Bu Qaydalar «Yerin təki
haqqında» Azərbaycan Respublikasının Qanununa və
««Yerin təki haqqında» Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq
edilməsi barədə» Azərbaycan Respublikası Prezidentinin
1998-ci il 27 aprel tarixli 701 nömrəli Fərmanına
müvafiq olaraq hazırlanmışdır və Azərbaycan
Respublikasının ərazisində, o cümlədən Xəzər
dənizinin (gölünün), ona mənsub olan bölməsi
daxilində sənaye əhəmiyyətli yataqlar üzrə
faydalı qazıntı ehtiyatlarının dövlət
balansının aparılması qaydasını müəyyən
edir.
1.2. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının dövlət balansı sənaye
əhəmiyyətli yataqlar üzrə hər növ
faydalı qazıntı ehtiyatlarının kəmiyyəti,
keyfiyyəti, öyrənilmə dərəcəsi, yerləşməsi,
sənayedə istifadə dərəcəsi, faydalı
qazıntıların çıxarılması, itkisi, kəşf
edilmiş ehtiyatlar ilə sənayenin təmin edilməsi
haqqında məlumatları özündə əks etdirməklə,
mineral-xammal bazasının vəziyyətinin uçotu məqsədilə
aparılır.
1.3. Faydalı qazıntı ehtiyatlarının
dövlət balansı yer təkinin geoloji öyrənilməsi
və faydalı qazıntı yataqlarının istismarı ilə
məşğul olan yer təki istifadəçilərinin
(bundan sonra—müəssisə və təşkilatlar) müəyyən
olunmuş qaydada Dövlət Geoloji İnformasiya Fonduna təqdim
etdikləri hesabatlar əsasında Azərbaycan Respublikası
Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi tərəfindən
tərtib edilir və aparılır. Neft və qazla
bağlı faydalı qazıntı ehtiyatlarının
dövlət balansının müvafiq hissəsi Azərbaycan
Respublikası Energetika Nazirliyinin iştirakı ilə tərtib
edilir və aparılır.[1]
1.4. Bu Qaydalardan irəli
gələn tələblərin icrası mülkiyyət və
təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq yer
təkinin geoloji öyrənilməsi və faydalı
qazıntı yataqlarının istismarı ilə məşğul
olan bütün müəssisə və təşkilatlar
üçün məcburidir.
II. Faydalı qazıntı ehtİyatlarının
dövlət uçotu
2.1. Azərbaycan
Respublikasının әrazisindә, o cümlədən Xəzər
dənizinin (gölünün), ona mənsub olan bölməsi
daxilində geoloji-kəşfiyyat işləri nəticəsində
aşkar edilmiş və ehtiyatları müvafiq qaydada təsdiq
edilmiş faydalı qazıntı yataqlarının
ehtiyatları dövlət uçotuna alınır.
2.2. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının dövlət uçotuna
aiddir:
2.2.1. faydalı
qazıntı yataqları və onların sahələri,
dağ-mədən müəssisələri və ölkə
üzrə faydalı qazıntı ehtiyatlarının hər
ilin yanvar ayının 1-nə olan vəziyyəti;
2.2.2. ölkə üzrə
dövlət balansına götürülən faydalı
qazıntı ehtiyatları;
2.2.3. istismara cəlb
edilən faydalı qazıntı yataqları üzrə
hasilat və itkilər, istismar və kəşfiyyat işləri
nəticəsində və digər səbəblərdən
ehtiyatların dəyişməsi üzrə illik hesabatlar;
2.2.4. fəaliyyətdə
olan, tikilən və layihələndirilən dağ-mədən
müəssisələrinin mineral-xammal ehtiyatları ilə təmin
olunmasının səviyyəsi haqqında məlumatlar.
2.3. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının dövlət uçotu
onların öyrənilmə dərəcəsi, mineral
xammalın keyfiyyəti və yataqların istismarının
dağ-texniki şəraitindən asılı olaraq, A, B, S1,
S2 kateqoriyaları əsasında balans ehtiyatları və
balansdankənar ehtiyatlar qrupu üzrə
ayrı-ayrılıqda aparılır.
2.4. Yer təkində
faydalı qazıntı ehtiyatlarının hesablanması
üçün müəyyən edilmiş kondisiya tələblərinə
(müvafiq standartlara, texniki şərtlərə) cavab verən
və istismarı iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun
sayılan faydalı qazıntı yataqlarının
ehtiyatları balans ehtiyatları hesab olunur. Balans
ehtiyatlarına aiddir:
2.4.1. Azərbaycan
Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər
Nazirliyinin Faydalı Qazıntı Ehtiyatları üzrə
Komissiyasında (bundan sonra—Faydalı Qazıntı
Ehtiyatları üzrə Komissiya) təsdiq olunan faydalı qazıntı
yataqlarının ehtiyatları; [2]
2.4.2. müvəqqəti
kondisiya tələblərinə uyğun hesablanmış və
müvafiq qaydada təsdiq edilmiş faydalı qazıntı
yataqlarının ehtiyatları;
2.4.3. əvvəllər
kəşfiyyatı aparılmış və sənaye
ehtiyatları mövcud qaydada təsdiq edilmiş faydalı
qazıntı yataqlarının ehtiyatları;
2.4.4. faydalı
qazıntı yataqlarının istismarı zamanı texniki səbəblərdən
yer təkində saxlanılan və gələcəkdə
istismarı mümkün ola bilən qalıq ehtiyatları;
2.4.5. istismar işləri
aparılan faydalı qazıntı yataqlarının
ehtiyatları.
2.5. Geoloji və
texniki-iqtisadi göstəriciləri müvafiq mineral-xammal
üçün təsdiq edilmiş kondisiya tələblərinə
(müvafiq standartlara, texniki şərtlərə) cavab verməyən,
lakin gələcəkdə sənaye istismarına cəlb
oluna biləcək faydalı qazıntı ehtiyatları
balansdankənar ehtiyatlar hesab olunur. Balansdankənar ehtiyatlara
aiddir:
2.5.1. Faydalı
Qazıntı Ehtiyatları üzrə Komissiya tərəfindən
balansdan kənar ehtiyatlar kimi təsdiq edilmiş faydalı
qazıntı ehtiyatları;
2.5.2. qüvvədə
olan kondisiya tələblərinə (müvafiq standartlara,
texniki şərtlərə) cavab verən, lakin mürəkkəb
dağ-texniki şəraitdə yerləşdiyinə görə,
mövcud texnika və texnologiyanın tətbiqi ilə
istismarı iqtisadi cəhətdən səmərəsiz hesab
olunan faydalı qazıntı ehtiyatları.
III. Faydalı qazıntı ehtİyatlarının
dövlət balansının aparılması və nəzarət
3.1. Faydalı qazıntı
ehtiyatlarının dövlət balansı, ehtiyatları
müvafiq qaydada təsdiq edilmiş və dövlət
uçotuna alınmış faydalı qazıntı
ehtiyatlarının balans və balansdankənar ehtiyatları
üzrə, yer təkinin geoloji öyrənilməsi və
faydalı qazıntı yataqlarının istismarı ilə məşğul
olan müəssisə və təşkilatların təqdim
etdikləri faydalı qazıntı ehtiyatlarının illik
hesabat balansları əsasında tərtib edilir və
aparılır.
3.2. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının illik hesabat balansı 5 geoloji
kəşfiyyat (5 gk) statistik hesabat formasından,
ehtiyatların silinməsi aktından, geoloji-kəşfiyyat
işləri aparılan faydalı qazıntı yataqlarında
ehtiyatların artımı, onların bir kateqoriyadan digərinə
keçirilməsi haqqında protokoldan və izahedici qeyddən
ibarətdir.
3.3. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının illik hesabat balansı yer təkinin
geoloji öyrənilməsi və faydalı qazıntı
yataqlarının istismarı ilə məşğul olan
müəssisə və təşkilatlar tərəfindən
istismar olunan faydalı qazıntı yataqları və
onların sahələri, istismar işləri ilə
yanaşı geoloji-kəşfiyyat işləri aparılan
yataqlar və geoloji-kəşfiyyat işləri aparılan
faydalı qazıntı yataqları üzrə, hər bir
faydalı qazıntı növü üçün
ayrılıqda növbəti ilin yanvar ayının 1-nə
olan vəziyyətə görə tərtib edilir, müəssisənin
(təşkilatın) rəhbəri və markeşeyderi tərəfindən
imzalanır və möhürlə təsdiq edilir. Faydalı
qazıntı ehtiyatlarının illik hesabat balansı hesabat
ilindən sonrakı ilin fevral ayının 1-dək Azərbaycan
Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər
Nazirliyi Dövlət Geologiya İnformasiya Fonduna təqdim
edilir. [3]
3.4. Dövlət
Geologiya İnformasiya Fondu müəssisə və təşkilatların
təqdim etdikləri faydalı qazıntı
ehtiyatlarının illik hesabat balansının düzgün tərtib
edilməsini yoxlayır; hesabat ili ərzində ehtiyatların
hərəkəti və dəyişilməsi əsasında
faydalı qazıntı ehtiyatlarının dövlət
uçotunu aparır; hər il, hesabat ilindən sonrakı ilin
yanvar ayının 1-nə olan vəziyyətə görə,
faydalı qazıntı ehtiyatlarının məcmu dövlət
balansını tərtib edir.
3.5. Tərtib edilmiş
faydalı qazıntı ehtiyatlarının məcmu dövlət
balansı Faydalı Qazıntı Ehtiyatları üzrə
Komissiya tərəfindən baxılır, təsdiq edilir və
istifadə üçün Dövlət Geoloji İnformasiya
Fondunda daimi saxlanılır. Bu Qaydaların 1.3-cü bəndində
nəzərdə tutulduğu hallarda məcmu dövlət
balansının müvafiq hissəsi məlumat (xidməti
istifadə) üçün Azərbaycan Respublikasının
Energetika Nazirliyində saxlanılır. [4]
3.6. Yer təki istifadəçilərinin
faydalı qazıntı ehtiyatlarının illik hesabat
balansında göstərdikləri məlumatların
düzgünlüyünə və hesabatın bu Qaydalarda
müəyyən edilmiş müddətdə təqdim
olunmasına nəzarəti mövcud qanunvericiliyinə
uyğun Azərbaycan Respublikası Ekologiya və Təbii Sərvətlər
Nazirliyi həyata keçirir. [5]
Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik toplusu .-
2000.- 31 mart, ¹ 3.- S.977-979.