“Danışıqlar üçün Azərbaycan perspektivli məkan ola bilər”

Nikolay Volqov: “Hesab edirəm ki, bu, Azərbaycan lideri İlham Əliyevin vasitəçiliyi ilə yaxşı ideya ola bilər”

ABŞ Prezidenti Donald Tramp deyib ki, Prezident Vladimir Zelenskinin Ukraynada münaqişənin həlli üçün razılığa gəlməsinin vaxtıdır.

“Zelenskinin işə başlaması və razılaşma əldə etməsi vacibdir. Onun əlində az kart qalıb. O, Ukrayna münaqişəsinin həllində maneədir”, - deyə Tramp bildirib.

Ağ Ev rəhbəri əlavə edib ki, Rusiya lideri Vladimir Putin razılaşma əldə etməyə hazırdır. Bunun üçün isə tərəflər arasında danışıqlar mütləqdir. Lakin Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski deyib ki, Ukrayna-Rusiya-ABŞ üçtərəfli danışıqların növbəti mərhələsi bu həftə planlaşdırılırdı, lakin görüş ABŞ-ın təklifi ilə təxirə salınıb. “Hazırda tərəfdaşlarımızın prioriteti və bütün diqqəti İran ətrafındakı vəziyyətə yönəlib və buna görə də Amerika tərəfinin təklifi ilə bu həftə planlaşdırılan görüş təxirə salınıb", - deyə Zelenski əlavə edib.

Kreml sözçüsü Dmitri Peskov isə deyib ki, Rusiya, Ukrayna və ABŞ prezidentlərinin üçtərəfli görüşü yalnız razılaşmalar tamamlandığı halda mümkündür.

Peskov vurğulayıb ki, üçtərəfli formatda nümayəndələr arasında razılaşmalar əldə olunarsa, görüş üçün bir məna yaranacaq.

Mühribə isə davam edir, tərəflərin şərtləri üzündən danışıqları dalana dirənib. Bir neçə gün öncə Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenski Donetsk bölgəsinə səfər edib. Zelenski Teleqram hesabında məlumat verib ki, Drujkovka, Kramatorsk, Slavyansk və digər şəhərlər - Ruslar burada yazda hücuma hazırlaşırlar. Mövqelərimizin güclü qalması vacibdir. Briqadaların kifayət qədər təchiz olunması vacibdir".

Mövzu ilə bağlı ukraynalı siyasi ekspert Nikolay Volqovla müsahibəni təqdim edirik:

- Rusiyanın Ukraynadakı dörd illik hərbi fəaliyyətini necə qiymətləndirər və təhlil edərdiniz?

- Rusiyanın bu müharibəni artıq uduzduğunu qəbul etmək üçün hərbi ekspert olmağa ehtiyac yoxdur. Onun genişmiqyaslı aqressiyasına başladığı ambisiyalar və bəyanatlar indi reallığın tam əksi kimi görünür. “Üç gündə Kiyev” ifadəsi artıq ironiyaya çevrilib və “Xüsusi hərbi əməliyyat”ın məqsədləri isə daim dəyişir. Rusiya özünü strateji çıxılmaz vəziyyətə salıb. Artilleriya və pilotsuz təyyarələr tərəfindən yerlə-yeksan edilmiş ayrı-ayrı Ukrayna kəndlərini ələ keçirmək üçün sərf etdiyi nəhəng resurslar onun əldə etdiyi faydalarla tamamilə qeyri-mütənasibdir.

Ukrayna təcavüzkarı darmadağın etmək strategiyasını uğurla həyata keçirir və güc balansı artıq xeyli dəyişib – bunu hətta qlobal hərbi reytinqlər də təsdiqləyir.

Bu müharibə hərbi əməliyyatlar haqqında əvvəlki anlayışları darmadağın etdi. Məlum oldu ki, təkcə tankların və ya təyyarələrin sayı həlledici deyil. Müqayisə edilə bilən donanmaya malik olmayan Ukrayna Rusiyanın Qara dəniz donanmasını effektiv şəkildə darmadağın etdi. Biz düşmən ərazisinin dərinliklərinə dəqiq zərbələr endiririk. Döyüş meydanı rus strateqlərinin təsəvvür etdiyindən fərqli oldu.

Bu gün Ukrayna təcrübəsi unikaldır və bütün dünyada, o cümlədən Yaxın Şərq və Fars körfəzi regionunda tələb olunur. Texnologiyalarımız, xüsusən də ələ keçirən dronlar sahəsində böyük maraq doğurur.

Ukrayna bu vəziyyətdən istifadə edərək öz maraqlarını təmin etməlidir: yeni müttəfiqlər tapmaq, qarşılıqlı faydalı sazişlər bağlamaq və qlobal səhnəyə təsir imkanlarını genişləndirmək lazımdır.

- Rusiyanın əsas istəyi Ukraynanı tamamilə işğal etməkdir, yoxsa...

- Rusiyanın əsas məqsədi sadəcə olaraq beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri daxilində əraziləri işğal etmək deyil. Kremlin əsl istəyi Ukrayna dövlətçiliyinin tamamilə məhv edilməsi və "Ukraynalılıq" anlayışının özünün silinməsidir.

Kimliyimizi daşıyan hər şeyi - dilimizi, mədəniyyətimizi, adət-ənənələrimizi - "Kiçik Rusiya" anlayışını tətbiq edərək ya məhv etməyə, ya da "adını dəyişməyə" çalışırlar. Bu imperiya strategiyasında bir neçə əsas komponent müəyyən edilə bilər.

Kiyev ideoloji təməl kimi - Şərqi Avropa pravoslavlığının beşiyi olan Kiyev üzərində nəzarət Moskva üçün çox vacibdir. Bu təməl olmadan, Rusiya “sivilizasiya əclafı” olaraq qalır.

Onlara öz miflərini qanuniləşdirmək və Rus Pravoslav Kilsəsini FTB casus şəbəkəsi kimi qorumaq üçün Kiyev üzərində nəzarət lazımdır.

"Novorossiya" layihəsinin canlanması - Cənub və şərq rayonlarının işğalı 2014-cü ilin planını tamamlamaq cəhdidir.

Tarixin yenidən yazıldığı və milli tərkibin onilliklər boyu etnik və siyasi manipulyasiya yolu ilə dəyişdirildiyi yerdə təcavüzkar daimi dayaq yaratmağa çalışır.

Parçalanma strategiyası - İşğalın lap əvvəlindən Moskva “Polşa qoşunları” və ya “Macar iddiaları” haqqında yalanlar yaymaqla qonşularını Ukraynanın parçalanmasına cəlb etməyə çalışıb.

Məqsəd aydın idi - Ukraynanı suverenliyindən məhrum etmək və onu marionetlərin nəzarəti altında parçalanmış əraziyə çevirmək.

Beləliklə, düşmən coğrafi məkan uğrunda deyil, Ukraynanın dünyanın siyasi və mədəni xəritəsindən tamamilə silinməsi uğrunda mübarizə aparır.

Məhz buna görə də bu, millətin yaşaması üçün müharibədir.

- Təbii ki, Ukraynanın xarici dəstəyi olmasa, müharibə apara bilməz. Amma təəssüf ki, bu dəstək zəif olduğu üçün Rusiya bu müharibədən geri çəkilmək istəmir, Ukrayna da irəli gedə bilmir...

- Əlbəttə, Ukrayna üçün xarici dəstək olmadan müharibə aparmaq son dərəcə çətindir. Biz həqiqətən də hazırda tərəfdaşlarımızın köməyindən çox asılıyıq, lakin buna baxmayaraq, bugünkü mövqeyimiz işğalın əvvəlindəkindən qat-qat yaxşıdır.

O vaxt dünya liderləri bizə cəmi bir neçə gün vaxt verdilər və Ukraynanın düşəcəyi, Rusiyanın isə öz “imperiya pastasından” daha bir parça alacağı yeni reallığa hazırlaşdılar.

Bununla belə, müharibə bir çox beynəlxalq qurumların, o cümlədən NATO-nun səmərəsizliyini üzə çıxardı.

Ona görə də biz Rusiyanın işğalı təhlükəsi altında olan və təcavüzkarla qarşılıqlı mənfi tarixi təcrübəyə malik olanları birləşdirmək missiyasını öz üzərimizə götürürük.

Biz müdafiə texnologiyasında qlobal lider olduq. Daxili ehtiyatlarımızdan və resurslarımızdan istifadə etməklə öz dəyərimizi nə qədər çox sübut etsək, tərəfdaşlarımız bizə kömək etməyə bir o qədər istəklidirlər.

Təbii ki, biz daha fəal mövqe və qətiyyətli dəstək görmək istərdik - ilk növbədə maliyyə və silah baxımından. Biz vəziyyətin ağırlığını başa düşürük, amma mübarizəmizi davam etdiririk.

- Düzdür, Avropa Ukraynaya hərbi və maliyyə yardımı edir, lakin Rusiyanın mövqeyini dəstəkləyən Avropa ölkələri də var...

- Düzdür, bir çox Avropa ölkələrində Rusiya təkcə elita tərəfindən deyil, həm də geniş ictimaiyyət tərəfindən dəstəklənir – bu, bizim əsas problemlərimizdən biridir. Bu vəziyyətin kökü bir il, hətta on il əvvəl yaranmayıb. Onilliklər ərzində Rusiya “yumşaq güc”ə, təbliğata, təşviqata, elitanın rüşvətxorluğuna və öz brendinin təbliğinə nəhəng resurslar yatırıb. İndi onlar sadəcə olaraq fayda əldə edirlər.

Mühacirətdən sonra da bir çox ruslar imperialist olaraq qaldılar. Onlar səmərəli şəkildə universitet şəhərciklərini və Şərqi Avropanı, Sovet İttifaqını və Slavyan dünyasını öyrənən intellektual mərkəzləri işğal etdilər. Ona görə də orada hələ də Rusiyanın nöqteyi-nəzəri üstünlük təşkil edir.

Ukraynanın vəzifəsi bununla mübarizə aparmaqdır: öz maraqlarını inkişaf etdirmək, yumşaq elektrik alətlərindən istifadə etmək və rus miflərini dağıtmaqdır. Biz təcili olaraq bu səyləri gücləndirməliyik ki, Rusiyanın hiylələrini ifşa edək və Rusiyanın canavar dövlət olduğuna dünyanın gözünü açaq. Belə bir rejimin mövcud olmağa haqqı yoxdur və “rus dünyası” dekonstruksiya edilməlidir. Onun müstəmləkələri yeni, fərqli milli dövlətlərə çevrilməlidir.

- Putin Zelenskini danışıqlar üçün Kremlə, Zelenski isə Kiyevə dəvət edir. Amma danışıqlar dalana dirənib, liderlərin danışıqları harada baş tuta bilər?

- Hazırda danışıqlar üçün heç bir imkan görmürəm, daha çox liderlərin görüşü, çünki hələ müzakirə olunacaq heç nə yoxdur. Bizim mövqelərimiz yüksək səviyyəli məmurların dialoqa girməsi üçün çox uzaqdır.

Mümkün görüşün keçiriləcəyi yerə gəlincə, bu, şübhəsiz ki, Moskva və Kiyev olmayacaq. İnanıram ki, Azərbaycan perspektivli məkan ola bilər.

Ola bilsin ki, bu, Bakı və ya Şuşa ola bilər - Azərbaycanın işğaldan azad etdiyi, illərlə işğaldan sonra bu əraziləri geri qaytardığı şəhər. Bu simvolik olardı. Belə bir zirvə toplantısı üçün gözəl məkan olardı. Hesab edirəm ki, bu, Azərbaycan lideri İlham Əliyevin vasitəçiliyi ilə yaxşı ideya ola bilər.

- Tramp prezident seçkiləri öncəsi bu müharibəni tez bir zamanda bitirəcəyinə söz vermişdi, lakin hələ də məqsədinə, nail ola bilməyib, səbəb nədir?

- Əsas problem Trampın bu müharibənin mahiyyətini dərk etməməsidir. O, hər şeyi biznes baxımından ölçməyə öyrəşib: gəlir, milyardlar və rasional mənfəət. Münaqişənin səbəbinin pul və ya mineral ehtiyatlara malik ərazilər olmadığını başa düşməyincə, onun bütün sülhməramlı səyləri irəli getməyəcək. Bu müharibə resurslara görə deyil, Ukrayna xalqının mövcud olmaq, inkişaf etmək və suverenliyini həyata keçirmək hüququ uğrunda aparılır; öz dövlətinə sahib olmaq və müstəqil siyasət yürütmək hüququ üçün. Belə bir şəraitdə Rusiya imperiya olmaqdan çıxır – əslində Ukrayna öz çürük, çürümüş imperiya ürəyinə zərbə vurur.

Ona görə də Trampın səylərinin uğurlu olacağını düşünmürəm. “Tramp danışıqları” çox uzun müddət uzana bilər. Hər kəs özünü ABŞ prezidenti kimi göstərəcək, amma əslində biz başa düşürük ki, həqiqətən sabit, ədalətli və etibarlı sülh üçün imkanlar hazırda mövcud deyil.

- Zelenski deyib ki, Ukrayna Rusiyanın gələcək hücum əməliyyatları planlarından xəbərdardır. Onun sözlərinə görə, Ukrayna Rusiyanın 2025-2027-ci illər üçün sənədlərini və planlarını ələ keçirib: “Onların məqsədləri aktual olaraq qalır: ölkəmizin şərqini, yəni Donetsk və Luqansk vilayətlərini işğal etmək. Onlar Zaporojye bölgəsi və Dnepr istiqamətində də davam etmək istəyirlər. Lakin bu istəyin hələlik reallıqla heç bir əlaqəsi yoxdur, çünki onlar tapşırığı yerinə yetirə bilmirlər”. Onun fikrinə münasibətiniz.

- Biz artıq Rusiyanın öz məqsədini “mavi-ağ kəmər” adlanan ərazini işğal etməkdə necə gördüyünü müzakirə etdik. Fikir ondan ibarət idi ki, orada Moskvaya həmrəy olan siyasi qüvvələr qalib gələcək. Ancaq Rusiya özünün əsl simasını o qədər açıq göstərdi ki, bir vaxtlar inteqrasiyaya, rus dilinə, indi kilsəyə səs verən insanlar belə, yumşaq desək, orada “rus dünyası” görmək istəmirlər.

Bütöv rayonları ələ keçirmək kimi iddialı planlarına gəlincə, onların irəliləyiş sürətinə baxın. Buna nəyin bahasına nail olunub və onlar getdikcə azalan resurslarını nə vaxta qədər tükəndirməyə davam edə bilərlər? Biz Rusiyanın hücumunu və şansının çoxluğunu bilirik. Amma biz onların Kupyanskini bir neçə dəfə “azad etdiklərini” gördük, ancaq sonda mühasirəyə alınaraq təmizləndilər.

Hazırda Ukrayna Müdafiə Qüvvələri cənubda uğurlu əməliyyatlar aparır. Düşmənin yeni əraziləri ələ keçirmək şansı minimaldır və qazanılan hər metrə görə hər gün yüzlərlə və minlərlə itki verir. Planlar bir şeydir, amma reallıq budur ki, onların həyata keçirilməsi Rusiyaya böyük itkilər bahasına başa gəlir.

- Müharibəyə son qoymaq üçün tərəflər hansı güzəştlərə gedə bilər?

- Bu, ekzistensial müharibədir, ona görə də istənilən güzəştlər ona son qoymayacaq. Rusiya Ukraynanı məhv etmək üçün mübarizə aparır: dövlətimizi, kimliyimizi və ukraynalıların özlərini. Onların məqsədi “Ukrayna” sözünü və onunla bağlı olan hər şeyi yaddaşlardan həmişəlik silməkdir.

Biz Rusiya imperiya təhlükəsini məhv etmək üçün mübarizə aparırıq. Yalnız “rus dünyasının” total dekonstruksiyası və Rusiyanın dekolonizasiyası gələcək nəsillər üçün Ukraynanın təhlükəsizliyinə təminat verə bilər. Biz bu müharibəni əsrlərdir aparırıq.

Biz Rusiyanın nə olduğunu, onun üsullarının nə olduğunu və nəyi təmsil etdiyini çox yaxşı bilirik. Əgər biz uşaqlarımızın, nəvələrimizin, nəticələrimizin sülh şəraitində, öz sivilizasiyalı Avropa seçimini etmiş azad dövlətdə yaşamasını istəyiriksə, Rusiya süqut edənə qədər mübarizə aparacağıq.

- Müharibə Ukrayna və Rusiya iqtisadiyyatına necə təsir etdi?

- Bu sual ən yaxşı şəkildə dərin hesablamalar apara bilən iqtisadçılara ünvanlanır. Aydındır ki, Rusiyanın mülki infrastruktura, enerji obyektlərinə və nəqliyyat qovşaqlarına zərbələri bizim iqtisadiyyatlarımıza heç bir möhkəmlik və ya artım sürəti əlavə etmir.

Bu şəraitdə bizə yardım edən bütün ölkələrə dərin minnətdarlığımızı bildiririk. Buraya təkcə hərbi yardım deyil, həm də makromaliyyə yardımı, avadanlıq təchizatı, humanitar yardım daxildir.

Biz Azərbaycan xalqına ürəkdən minnətdarıq. İşğalın ən çətin anlarında SOCAR-ın yanacaqdoldurma məntəqələrinin xilasetmə maşınlarına, təcili yardım maşınlarına və digər mühüm xidmətlərə pulsuz yanacaq verdiyini xatırlayırıq. Biz bu yardımı və dəstək sözlərini həqiqətən yüksək qiymətləndiririk. Ümid edirik ki, əlaqələrimiz daha da möhkəmlənəcək. Azərbaycanın öz ərazilərinin işğaldan azad edilməsi təcrübəsi bizim üçün son dərəcə vacibdir. Sizin strategiyanız – əzmkarlıq, səbr, effektiv beynəlxalq koalisiya qurmaq və öz resurslarınızı inkişaf etdirmək – nümunəsi bizi qələbəyə aparacaq.

Biz bu təcrübəni nəzərə alırıq və başqa dövlətlər israr etsələr belə, Prezident Əliyevin ədalətsiz şərtlərlə razılaşmamaq barədə dediyi sözləri xatırlayırıq.

- Bu müharibədən hansı ölkələr faydalanıb, hansılar daha çox onun davam etdirilməsində maraqlıdırlar və niyə?

- Açığını deyim ki, müharibədən qazanc əldə edənlər və ya onun nəticələrindən öz geosiyasi mövqelərini gücləndirmək üçün istifadə edənlər adətən bundan faydalanır.

İlk növbədə Çindən danışa bilərik. Rusiya iqtisadiyyatı üzərində nəzarəti tədricən gücləndirir. Rusiya getdikcə iqtisadi və texnoloji cəhətdən Çindən asılı vəziyyətə düşür - malların tədarükündən maliyyə alətlərinə qədər.

Üstəlik, vəziyyətdən sui-istifadə edərək Rusiyanın ucuz enerji resurslarını - neft və qazı ciddi endirimlə satın alan ölkələr var. Bu, onlara iqtisadi fayda əldə etməyə imkan verir.

Ukraynaya qarşı müharibədən öz daxili siyasi məqsədləri üçün istifadə edən, ilk növbədə Avropada olan siyasi qüvvələr də var. Onlar hadisələri təhrif edir, öz cəmiyyətlərinin qorxularını manipulyasiya edir və Rusiyanı digər güc mərkəzlərinə əks çəki kimi təqdim etməyə çalışırlar.

Məsələn, Macarıstanda Viktor Orban və ya Slovakiyada Robert Fiko kimi siyasətçilər öz daxili siyasətlərində bu mövzudan tez-tez istifadə edirlər.

Amma qarşı tərəfi də başa düşməliyik. Bəzi Avropa dövlətləri Rusiyanın bu müharibədə mümkün qədər zəifləməsində, hərbi potensialını tükənməsində, qonşularını təhdid etmək qabiliyyətini itirməsində maraqlıdır. Bu həm də Avropanın təhlükəsizliyi məsələsidir.

Bununla belə, müharibənin başa çatmasında ən çox maraqlı olan Ukraynadır. Lakin bizim üçün əraziləri işğal etmədən, təhlükəsizlik təminatları olmadan və ədaləti bərpa etmədən müharibəni başa çatdırmaq sülh deyil, sadəcə olaraq qısa möhlətdir.

Rusiya bundan öz gücünü bərpa etmək və təcavüzü bərpa etmək üçün istifadə edə bilərdi.

Ona görə də Ukraynanın heç bir illüziyası yoxdur. Tarix göstərir ki, Rusiya dəfələrlə razılaşmaları pozub, tərəfdaşlarına xəyanət edib.

Sülhün yeganə real təminatı güclü Ukrayna ordusu, sabit iqtisadiyyat, effektiv dövlət və Ukrayna kimliyinin qorunmasıdır. Yalnız belə bir formula uzunmüddətli təhlükəsizliyi və həqiqi sülhü təmin edə bilər.

Cavid

Xalq Cəbhəsi. - 2026.-12 mart (№10).- S.8;10.