Suriyada rejim dəyişikliyi: İraq türkmənlərinin təhlükəsizlik riskləri artıb

Suriyada YPG-PKK terror təşkilatının varlığına son qoyulur. Suriyanın şimal-şərqində YPG terror təşkilatı möhkəmlənərək növbəti mərhələdə muxtariyyət statusu əldə etməyi planlaşdırırdı. On ildən artıqdır ki, bu ərazilərə nəzarət edən YPG–PKK strukturu ABŞ-dən geniş lojistik və hərbi dəstək alıb. Suriya silahlı qüvvələrinə inteqrasiya olunmaqdan imtina edən YPG rəhbərliyi, Məzlum Abdi və Saleh Müslüm artıq nəzarət etdikləri ərazilərdən sıxışdırılıb çıxarılır və bu silahlı qurumun sonu yaxınlaşır.

SANA xəbər agentliyi məlumat yayıb ki, Suriya keçid hökumətinə tabe olan Müdafiə Nazirliyi kürdlərin rəhbərlik etdiyi “Suriya Demokratik Qüvvələri” (SDF) koalisiyası ilə atəşkəsin 15 gün müddətinə uzadıldığını elan edib. Nazirliyinin məlumatına görə, müvafiq qərar yanvarın 25-də Bakı vaxtı ilə saat 00:00-dan qüvvəyə minib.

Müdafiə Nazirliyi aydınlıq gətirib ki, atəşkəsin uzadılması ABŞ-ın İŞİD üzvlərinin İraqdakı həbsxanalardan köçürülməsi ilə bağlı əməliyyatlarına dəstək məqsədi daşıyır.

Xatırladaq ki, yanvarın 18-də Suriyanın keçid dövrü Prezidenti Əhməd əl-Şaraa kürd qüvvələri ilə yeni atəşkəs sazişini təsdiqləyib. Sənəddə ölkənin şimal-şərqində yerləşən Deyr-əz-Zor və Rakka əyalətlərinin respublikanın müvəqqəti hökumətinin tam nəzarəti altına keçəcəyi qeyd olunur. Həmçinin kürdlər tərəfindən Haseke əyalətində yaradılmış bütün mülki qurumların Suriya dövlətinin tərkibinə daxil ediləcəyi bildirilir. Suriya ordusu bölgədəki bütün sərhəd-keçid məntəqələrinin, eləcə də neft və qaz yataqlarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə cavabdeh olacaq.

Yanvarın 20-də isə Müdafiə Nazirliyi ölkənin şimal-şərqində SDF ilə dörd günlük yeni razılaşma çərçivəsində atəşkəs elan edib.

Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə deyib ki, Türkiyənin dəfələrlə irəli sürdüyü tələblərə baxmayaraq, YPG inteqrasiyanı rədd etdi, silahı yerə qoymadı və separatçı planlarını reallaşdırmağa çalışdı:

“Bu təşkilat Suriyanın şimal-şərqində Türkiyənin suverenliyi və milli təhlükəsizliyi üçün birbaşa təhdidə çevrilmişdi. Məhz Türkiyənin strateji planı çərçivəsində Suriya ordusu YPG-yə qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb və region kürd separatçı silahlı qruplarından təmizlənir”.

“Qeyd etmək lazımdır ki, ABŞ-nin etirazlarına baxmayaraq, Türkiyə bu prosesi ardıcıl və uğurla həyata keçirir. PKK terror təşkilatını ölkə daxilində sıradan çıxaran, ardınca Suriyada YPG-ni məğlubiyyətə uğradan Türkiyə regionda geosiyasi mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirir. Ankara Suriyanın parçalanmasına, federativ model adı altında faktiki bölünməsinə imkan vermədi və bu istiqamətdə qətiyyətli mövqe nümayiş etdirdi”, – ekspert yekunlaşdırıb.

Suriya hökuməti ölkənin unitar idarəetmə modelindən geri çəkilmək niyyətində deyil və YPG/SDQ-nin muxtariyyət, ayrıca idarəetmə və vahid silahlı strukturla qalmaq tələblərini qəti şəkildə rədd edir. Dəməşqin mövqeyi ondan ibarətdir ki, bütün hakimiyyət mərkəzi hökumətə tabe olmalı, silahlı qüvvələr isə yalnız vahid dövlət ordusu çərçivəsində fəaliyyət göstərməlidir.

Bəs Suriyada baş verən məlum hadisələr İraqda yaşayan türkmənlərə hansı təhlükələr yarada bilər sualı ilə İraq Türkmən Cəbhəsinin (İTC) sözçüsü Turqut Hürmüzlüyə müraciət etdik. O, mövzunu aşağıdakı kimi şərh edib.

Suriyadakı vəziyyətin İraq türkmənlərinə təsiri:

Suriyada rejim dəyişikliyi və PKK/YPG-nin bölgədən çəkilməsi İraq türkmənlərinə birbaşa təsir edərək, onların təhlükəsizlik risklərini artırıb. İraq Türkmən Cəbhəsi (İT) təşkilatın ünsürlərinin İraqa sızma ehtimalına qarşı xəbərdarlıq etməsinə baxmayaraq, Ərbildə türkmən binalarına qarşı təxribat xarakterli aksiyalar təşkil edilib, amma təhlükəsizlik tədbirləri artırılıb.

PKK/YPG təhdidi və sızma riski: Suriya ordusunun geri çəkilməsindən sonra Şimali Suriyada mövqelərini itirən PKK/YPG-nin (SDF) İraq türkmənlərinin Kərkük, Mosul və Tuz Xurmatu bölgələrinə sızma ehtimalı türkmən cəbhəsində ciddi narahatlıq yaradır. Təhlükəsizlik təxribatları: Suriyada baş verən hadisələrin ardınca PKK/YPG tərəfdarları İraq Türkmən Cəbhəsi (İTC) binasına və İraq Kürdüstan Regional Rəhbərliyindəki (İKRG) TEBA Media Qrupuna daşlarla hücum edib, basqın etməyə cəhd ediblər.

İTC-nin xəbərdarlıqları və ehtiyat tədbirləri:

İTC Parlamentinin üzvü Erşed Salihi terror ünsürlərinin İraqa sızması ilə bağlı kəşfiyyat məlumatlarını paylaşaraq, İraq hökumətini təhlükəsizlik və sabitliyin qorunması üçün təcili tədbirlər görməyə çağırıb.

Demoqrafik və siyasi narahatlıqlar: Suriya türkmənlərinin məskunlaşdığı ərazilərdəki dəyişikliklər (Hələb, İdlib və s.) İraq türkmənləri arasında Türkməneli bölgəsinin geosiyasi təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları dərinləşdirir.

İraq türkmənləri Suriyadakı hakimiyyət boşluğunun İraqda terror təşkilatları üçün yer yaratdığından narahatdırlar.

İraq Türkmən Cəbhəsinin (İTC) rəhbəri Mehmed Seman Ağa İTC Ərbil Vilayət Baş Qərargahına və TEBA Media Qrupuna edilən hücumlarla bağlı açıqlama verib. Ağa açıqlamasını sosial şəbəkədə paylaşaraq federal hökumətə və Kürdüstan Regional Rəhbərliyinə (KRH) çağırış edib. O, "Çətin vəziyyətlərdə bizə müdriklik və soyuqqanlılıqdan başqa bir şey lazım deyil. Sakitlik zəiflik deyil, əksinə, güc və şüurun ən yüksək formasıdır" dedi. İTC rəhbəri davam etdi: "Sözlər bir əmanətdir, amma bir dəfə alovlanan nifaq hamını yandıran oddur. Ona görə də sadəcə tamaşaçı olmaqdansa, gəlin nifaq toxumlarını söndürmək üçün birləşək. İraqımız gəmi kimidir, bir-birimizin təhlükəsizliyini təmin etməklə sağ qalırıq. Qoy ağıl bizi emosional partlamaları yaxşılıq və pislik açarı ilə əvəz etsin."

İraqın Kürdüstan Bölgəsində Təşkilatlar üzrə Regional Naziri və İraq Türkmən Cəbhəsinin (İTC) Siyasi Bürosunun üzvü Aydın Maruf təxribat xarakterli hərəkətə münasibət bildirərək, hücum edən qrupun bəzi üzvlərinin xarici ölkə vətəndaşları olduğunu bildirib. Maruf, "Təhlükəsizlik işçilərimiz binaya girişin qarşısını aldı. Ərbil valisinin müdaxiləsindən sonra bölgəyə əlavə təhlükəsizlik qüvvələri göndərildi. Valimizə və təhlükəsizlik qüvvələrinə təşəkkür edirik" dedi.

Hücum nəticəsində binanın şüşələrinin qırıldığını bildirən Maruf, İraq Türkmən Cəbhəsinin bu hadisələrdə iştirakının olmadığını vurğulayıb. O, əlavə edib ki, "Etirazlar zamanı binamızı hədəfə almaq tamamilə yanlışdır. Biz bu gərginliyin tərəfi deyilik. Hazırda binamız təhlükəsizlik və polis bölmələri tərəfindən qorunur və mən inanmıram ki, bu cür hücumlar təkrarlansın".

İraq Türkmən Cəbhəsi (İTC) Siyasi Bürosunun üzvü Mardin Gökkaya, Suriyadakı hadisələrin İraq ərazisinə köçürülməsi cəhdləri və bu prosesdə türkmən qurumlarının hədəf alınması ilə bağlı yazılı açıqlama verib. Gökkaya türkmən qurum və təşkilatlarına edilən hücumların İraqdakı türkmənlərin təhlükəsizliyi və milli kimliyi baxımından son dərəcə narahatedici mənzərə yaratdığını bildirib.

Bəyanatda xatırladılıb ki, əvvəllər Kərkük, Süleymaniyyə və Ərbil başda olmaqla türkmən əhalisinin çox olduğu şəhərlərdə müxtəlif bəhanələrlə təşkil edilən aksiyalar zamanı İraq Türkmən Cəbhəsi və digər milli qurumlara qarşı məqsədli hücumlar həyata keçirilib. Gökkaya, seçki prosesləri öncəsi Türkmən ofislərini hədəf alan oxşar təxribatların şüurlu şəkildə iğtişaş və qeyri-sabitlik yaratmaq məqsədi daşıdığını, bu gün Ərbildə İTC və TEBA-ya qarşı baş verənlərin bu təhlükəli yanaşmanın davamlılığını açıq şəkildə nümayiş etdirdiyini vurğulayıb.

Gökkaya açıqlamasında günahkarların müəyyən edilərək qanuni məsuliyyətə cəlb edilməli olduğunu vurğulayaraq, oxşar cəhdlərin təkrarlanmaması üçün təcili olaraq ciddi, qalıcı və çəkindirici tədbirlərin görülməsinə çağırıb.

Suriya Ordusunda türkmən əsgərləri var. Lakin türkmən briqadaları indiyədək yalnız Süleyman Şah türbəsini və ətraf əraziləri kürdlərdən geri alıblar. 22 yanvar 2026-cı il tarixində Suriya ordusunun tərkibində türkmən komandiri Seyf Ebubekir Polatın komandanlığındakı 76-cı diviziya YPG/PKK terror təşkilatına qarşı həyata keçirdiyi əməliyyatla Hələbin Karakozak bölgəsində Süleyman Şah türbəsinin yerləşdiyi ərazini nəzarətə götürdü. Türbənin ətrafı minalardan təmizlənərək türkmənlərin himayəsinə verilib.

Təhlükəsiz nəzarət: Türbə və ətrafı YPG/PKK terror ünsürlərindən tamamilə təmizləndi.

Türkmən komandiri Polat, "Bu torpaqlar Türk Vətənidir və Türk olaraq qalacaq. Bu müqəddəs əmanəti qorumaq bizim üçün şərəf və vətənpərvərlik borcumuzdur" dedi.

Təhlükəsizlik Vəziyyəti: Terror təşkilatının ərazini minalarla əhatə etdiyi bildirildi, lakin təmizləmə əməliyyatları davam edir.

2015-ci ildə “Şah Fırat” əməliyyatı ilə Türkiyəyə köçürülən ziyarətgah ərazisi uzun illər sonra yenidən türkmən qüvvələrinin nəzarətinə keçib.

Cavid

Xalq Cəbhəsi .- 2026.- 29 yanvar (№4).- S.10.