M.F.Axundov adına Azərbaycan

Milli Kitabxanası 2010-cu ildə

Milli Kitabxananın  fondunda 4 539 598  nüsxə ədəbiyyat saxlanılır. 2010-cu ildə kitabxanaya 22 767 nüsxə yeni ədəbiyyat daxil olmuşdur.

İl ərzində kitabxananın daimi oxucularının sayı 37 686 nəfər olmuşdur. Virtual oxucuların (saytdan istifadə edənlər)  sayı 281 064 nəfər, virtual sifarişin xidmətlərindən istifadə edənlər  696  nəfər, Rusiya Dövlət Kitabxanasının Dissertasiyaların virtual oxu zalından istifadə edənlər  720 nəfərdir.  Davamiyyət 187 141   nəfər olmuş, kitab verilişi isə 732 385  nüsxəyə çatdırılmışdır.

Oxucuların məlumat bazasının yaradılması işi cari ildə başa çatdırılmışdır. Rədd cavablarının sayı minimuma enmiş, il ərzində yardımçı fondlar yoxlanılmış, zədələnmiş kitablar bərpa olunaraq oxucuların istifadəsinə verilmişdir.

M.F.Axundov adına Azərbaycan Milli Kitabxanasının beynəlxalq əlaqələri də genişlənmişdir.  Estoniya, Moldova və İordaniya milli kitabxanaları   ilə ikitərəfli qarşılıqlı əməkdaşlıq haqqında saziş imzalanmışdır. Misir və İndoneziya ilə müqavilə hazırlanmış, ikitərəfli qarşılıqlı əməkdaşlıq haqqında Memorandum layihələri razılaşdırılmaq məqsədilə İngiltərə, İsveçrə və Argentina milli kitabxanalarına göndərilmişdir.

 Xarici ədəbiyyat və beynəlxalq kitab mübadiləsi  şöbəsinə beynəlxalq kitab mübadiləsi yolu ilə 566 nüsxə ədəbiyyat daxil olmuşdur. Eyni zamanda beynəlxalq kitab mübadiləsi xətti ilə xarici ölkələrin Milli kitabxanalarına onların sorğuları əsasında 736  nüsxə, ölkədaxili kitab mübadiləsinin xətti ilə isə 2851 nüsxə  kitab göndərilmişdir.  Beləliklə, beynəlxalq kitab mübadiləsi yolu ilə 566  nüsxə kitab alınmış, 3587  nüsxə kitab isə xarici kitabxanalara və təşkilatlara göndərilmişdir

2010-cu il TÜRKSOY tərəfindən görkəmli  başqırd türkoloqu, şərqşünas alim   Əhməd Zəki Validi Toğan  ili elan olunması ilə əlaqədar olaraq  TÜRKSOY təşkilatına  üzv olan ölkələrdə bir sıra tədbirlər keçirilmişdir. Bu tədbirlər çərçivəsində  28-30 aprel 2010-cu il tarixində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, TÜRKSOY, Milli Kitabxana və AMEA-nın Z.M.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun birgə təşkil etdiyi Əhməd Zəki Validi Toğanın anadan olmasının 120 illiyinə həsr olunmuş kitab sərgisi və Beynəlxalq Elmi Konfrans keçirilmişdir.

Tədbirlərdə Türkiyə, İ.Qasprinski adına krım-tatar kitabxanasının, Ə.Z.Validi adına Başqırdıstan Milli kitabxanasının direktorları, Əlyazmalar və nadir kitablar şöbəsinin müdiri, Qazaxıstan Tarix və etnoqrafiya institutunun əməkdaşı və Türkiyə Elmlər Akademiyasının professoru, Ə.Z.Validinin qızı İsenbike Toğan iştirak edirdilər.

Qonaqların Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru ilə birgə TRT Avaz kanalında  canlı yayımda görüşü böyük marağa səbəb olmuşdur. Milli Kitabxanada TÜRKSOY-un  Baş Katibinin müavini Firat Purtaş və Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin TÜRKSOY-dakı təmsilçisi Elçin Qafarlının iştirakı ilə Mətbuat konfransı keçirilmişdir.

“Əhməd Zəki Validi Toğan- 120” adlı kitab sərgisinin açılışından sonra Elmi Konfrans öz işinə başlamışdır. Konfransın sonunda tövsiyyələr qəbul olunmuş və rəsmi bağlanış mərasimi olmuşdur.

17 dekabr  2010-cu  il tarixində Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, TÜRKSOY və Azərbaycan Milli Kitabxanasının birgə tədbiri olan “TÜRKSOY kitabxanası” seriyasından çap olunmuş  «Məxdimqulu Fəraqi. Seçilmiş əsərləri» kitabının təqdimat mərasimi keçirilmişdir.

Tədbiri M.F.Axundov adına Milli Kitabxananın direktoru Kərim Tahirov açaraq Məxdimqulu yaradıcılığından söhbət açmışdır.  O, TÜRKSOY təşkilatının   “TÜRKSOY kitabxanası” seriyası ilə kitabların çap etdirməsini çox vacib hadisə hesab etmiş və 2012-ci ildə M.F.Axundov haqqında belə bir kitabın nəşr olunmasını arzu etmişdir. TÜRKSOY-un genel sekretarı Düsen Kaseinov bu layihənin əvəzsiz əhəmiyyətindən danışaraq gələcəkdə bütün türk xalqlarının nümayəndələrinin bu seriyadan kitabları çap ediləcəyini bildirmişdir.

Sonda tədbir iştirakçıları Məxtumqulunun həyat və yaradıcılığına həsr olunmuş 100-ə yaxın kitab və dövrü mətbuat materiallarını əhatə edən  kitab sərgisi ilə tanış olmuşlar.

Kitabxanada kitab, qəzet və jurnalların rəqəmsallaşdırılması və oxuculara elektron informasiya xidmətinin göstərilməsi istiqamətində bir sıra mühüm addımlar atılmışdır. Tamamilə yeni tələblərə cavab verən xüsusi avadanlıqlar alınaraq ayrı-ayrı qəzet komplektlərinin, kitab və jurnalların çox sürətlə rəqəmsallaşdırılması işınə başlanmışdır.

Elektron resursların yaradılması istiqamətdə atılan daha bir addım dövri mətbuat nümunələrinin tam komplektlərinin elektron versiyasını yaratmaqdan ibarətdir. “Ədəbiyyat”, “Kaspi”, “İrşad”, “Açıq söz”, “Həqiqət”, “Sədayi həqq”, “Doğru söz”, “Bəsirət”, “Ziyayi Qafqaziyə”, “Azərbaycan” “Əkinçi” qəzetlərinin, “Dəbistan”, “İnqilab və mədəniyyət”, “Məzəli”, “Şəlalə” jurnallarının, “Zaqafqaziya Komissiyasının Aktları” və “Kavkazskiy kalendar” məcmuələrinin  tam komplektlərinin  elektron versiyası yaradılmışdır. Bu iş davam etdirilir. Hazırda “Kommunist” qəzetinin tam komplektinin elektron versiyasınnı yaradılması üzərində iş gedir.

Milli Kitabxana VTLS VİRTUA proqramında MARC 21 formatı ilə işləyir. Azərbaycan Milli Kitabxanası VTLS proqramının bütün modullarını almışdır. Administrator yarımsisteminin köməkliyi ilə mütəxəssislərimiz avtomatlaşdırılmış idarəetmə  sisteminin yeni və son versiyasının  quraşdırma işlərini başa çatdırıblar.

VTLS VİRTUA proqramının Language Editor faylı Azərbaycan dilinə tərcümə edilmişdir.

Elektron kataloq vasitəsilə ABŞ-ın Konqress,  Rusiyanın Dövlət Kitabxanası və Türkiyənin Milli Kitabxanası ilə biblioqrafik yazı mübadilələri aparılır. Oxucu Milli Kitabxananın saytı vasitəsilə birbaşa bu kitabxanaların elektron kataloqlarında axtarış apara bilir.

“Mədəniyyət, incəsənət və turizm haqqında yeni ədəbiyyat” adı informasiya bülleteni şəklində   ayda bir dəfə  50 nüsxə tirajla nəşr edilir. Vəsaitdə 2010-cu ildə kitabxanaya daxil olan çap məhsullarından Azərbaycan dilində  18 adda kitab, 7 adda jurnal  və 51 adda qəzetdən, rus dilində isə 5 adda kitab, 14 adda qəzetdən mövzuya uyğun seçilən materiallar öz əksini tapıb.

Azərbaycan ədəbiyyatının arxivi şöbəsində  arxiv fondunu elektron kataloqa köçürməsi işi davam etdirilmişdır. 1905-1922, 1989, 1990-ci illəri əhatə edən 495 nüsxə əski Azərbaycan əlifbasında, 1988-ci ilə aid 100 kitab, 1989-cu ilə aid  1042 kitab, cəmi 1637 kitabın bibloqrafık  yazısı elektron kataloqun məlumat bazasına daxil edilmişdir.  513 adda ədəbiyyatın (440 kitab, 68 adda qəzet, 5 komplekt jurnal) rəqəmsallaşdırıcı aparatla surəti çəkilmişdir.

Not nəşrləri və səsyazmaları şöbəsində fonoteka fondunun qrammafon vallarının CD-yə köçürülməsi işi davam etdirilmişdir. Belə ki, cari ildə 1000 ədəd qrammafon valı  CD-lərə  köçürülmüşdür ki, bu işdə milli musiqimizə daha önəmli yer verilmişdir.

2010-cu ildə 50 226  biblioqrafik yazı  elektron kataloqa daxil edilmişdir.

Beynəlxalq KAA yolu ilə  2 oxucuya Rusiya Dövlət kitabxanasından 2 ədəd kitabla xidmət edilmişdir. 7 xarici ölkələrdən gələn sorguya cavab olaraq kitabların  surəti skaner olunaraq göndərilmişdir.

2010-cu ildə Çap məhsullarının qeydiyyatı və Milli biblioqrafiya şöbəsi (Kitab Palatası) tərəfindən «Birillik Azərbaycan Kitabiyyatı»nın respublikamızda dərc olunmuş kitabları əhatə edən 1998, 2008, 2009-cu illərə dair buraxılışları,  “Yeni kitablar” göstəricisinin 2009-cu il IV buraxılışı, 2010-cu ilin II buraxılışı hazırlanaraq çap olunmuşdur.

Hazırda həmin şöbə tərəfindən Azərbaycan milli biblioqrafiyasının tərkib hissəsi olan “Azərbaycan kitabı” fundomental biblioqrafiyasının 1940-1960-cı illəri əhatə edən 3-cü cildi çapa hazırlanır.

2010-cu ildə Milli Kitabxananın nəşriyyat fəaliyyəti də səmərəli olmuş, 26 adda, 40 buraxılışda: biblioqrafiya, biblioqrafik məlumat kitabı, metodik vəsait, metodik tövsiyyələr nəşr edilmişdir.

Cari ildə     Kitabxanaçünaslıq-elmi tədqiqat şöbəsi tərəfindən “Azərbaycan kitabxanaları XXI əsrin informasiya məkanında” adlı sorgu-məlumat kitabının III və  IV  cildi çapdan çıxmışdır.  Şöbə tərəfindən “Oxucu günü”keçirilmişdir. Tədbirə iki ay ciddi hazırlıq görülmüş, kitabxanada müvafiq elanlar asılmış, kitabxananın saytında və kütləvi informasiya vasitələrində elanlar verilmişdir.  

Tədbirin keçirilməsində əsas məqsəd oxucuların kitaba və kitabxanaya olan münasibətini öyrənmək, ayrı-ayrı iş sahələrində mövcud olan nöqsanları müəyyənləşdirmək,  irad və təklifləri bilavasitə oxucuların dilindən eşitmək  idi.  Gün ərzində kitabxanaya daxil olan oxuculara kitabxana xidmətinin operativliyi, elektron  informasiya resurslarından istifadə, elektron kataloqda axtarış, kitabxana işçilərinin xidmət mədəniyyəti və peşə səviyyəsinin qənaətbəxşliyi, oxucuların irad və təklifləri və s. məsələlər qoyulmuş Anket-sorğu” paylanmışdır. Həmin gün kitabxanada “açıq qapı” elan olunmuş və rəhbərlik və şöbə müdirləri tərəfindən oxucuların iradları dinlənilmişdir.

Oxucular kitabxananın xidmətlərindən razılıqla yanaşı, xidmət işini daha da yaxşılaşdırmaq üçün kompyuter zalının genişləndirilərək kompyuterlərin sayının çoxaldılması, oxucu biletinin plastik olması, elektron kataloqun təkmilləşdirilməsi, yeni nəşrlərin daha çox alınmasıvə s. təkliflərini vermişlər.

2010-cu ildən Elektron kitabxana müstəqil şöbə kimi fəaliyyətə başlamışdır. Cari ildə 896  kitabın tam mətni,  4310  dövri mətbuat  nömrəsi  internet və intranet səhifələrində yerləşdirib.  Müəllif ərizəsi əsasında 143 CD üzərində işlənilib. 

İl ərzində ümummilli lider Heydər Əliyev cənablarının  çıxışları, nitqləri, bəyanatları, fərmanları, sərancamları, məktub və müsahibələri daxil edilmiş “Müstəqilliyimiz əbədidir” adlı kitabın  30 cildinin  elektron versiyası hazırlanaraq elektron kitabxanada yerləşdirilmişdir.

“Zərifə Əliyeva” adlı məlumat bazası yaradılmışdır. Azərbaycan Respublikası Prezidenti İlham Əliyevin “Azərbaycan dilində latın qrafikası ilə kütləvi nəşrlərin həyata keçirilməsi haqqında”  12 yanvar 2004-cü il tarixli sərəncamı ilə nəşr olunan kitabların elektron versiyasının hazırlanması işi davam etdirilmişdir.

Azərbaycanın klassik şairlərinin  ədəbi irsinin rusdilli oxucular arasında geniş təbliğinə nail olmaq məqsədilə Nizami Gəncəvi, Məhəmməd Fizuli, İmadəddin Nəsimi, Şah İsmayıl Xətai, Mirzə Ələkbər Sabir, Səməd Vurğun  və  digər klassik şairlərimizin rus dilində dərc olunmuş seirlərinin elektron versiyası  hazırlanaraq  elektron kitabxanada yerləşdirilmişdir.

Milli Kitabxanada keçirilən kütləvi tədbirlər, sərgilər, mühazirələr, kitab təqdimatları, yazıçı və elm adamları ilə görüşlər oxuculara xidmət işində, ədəbiyyatın təbliğində mühüm rol oynayır. İl ərzində oxu zallarında, xarici ədəbiyyat və not nəşrləri və səsyazmaları şöbələrində öz profilinə dair ədəbiyyat sərgiləri təşkil edilmişdir. Ümumilikdə cari ildə 92  kütləvi tədbir keçirilmişdir.  “20 Yanvar - qanlı və şanlı tariximiz”, “Şəffaflığın artırılması və korrupsiyaya qarşı mübarizə”, İşıqlı ömrün anları” (Zərifə Əliyeva), “Ulu öndər Heydər Əliyev – 87 və b. kitab sərgiləri, Mixail Qusmanın “Formula vlasti”, “Xocalı soyqırımı rabitəçilərin yaddaşında”, “Teyyub Qurban. Biblioqrafiya”, TÜRKSOY kitabxanası seriyasından çap olunmuş “M.Fəraqiş Seçilmiş əsərləri”  və b. kitabların, Azərbaycanda müdafiə olunmuş dissertasiyaların və onların  avtoreferatlarının  elektron məlumat bazasının təqdimat mərasimləri, Milli Kitabxana, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, TÜRKSOY və Z.Bünyadov adına Şərqşünaslıq İnstitutunun birgə təşkil etdiyi Ə.Z.Validi - 120 beynəlxalq elmi konfrans və b. tədbirlər  keçirilmişdir.

Kitabxananın fəaliyyəti müxtəlif informasiya vasitələrində – televiziya və radio kanallarında, mətbuatda geniş işıqlandırılmışdır.

2010-cu ildə dövrü mətbuat səhifələrində Milli Kitabxana haqqında 125  material dərc olunmuşdur.

Milli Kitabxanasının əməkdaşları  2010-cu ildə  11 ölkədə xarici ezamiyyədə olmuşlar.

Milli Kitabxananın nəzdində fəaliyyət gostərən Ekspert Komissiyasi tərəfindən xaricə aparılmasına  7 icazə sertifikatı verilmişdir. Sertifikatın 2-si sərgidə nümayiş olunacaq ədəbiyyatlar üçün  (qaytarılmaq şərtilə),  5-i isə  xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq kitab sərgilərində və Azərbaycan mədəniyyət günlərində  nümayiş olunmaq məqsədilə (qaytarılmamaq şərtilə) verilmişdir.